जागतिक मेंदू दिन: निरोगी आणि मजबूत मेंदूसाठी जीवनशैली टिप्स
प्रकाशित: ७ ऑगस्ट २०२४
परिचय:
तुमचे शरीर, CSF नावाच्या स्वतःच्या द्रव प्रणालीद्वारे, तुमच्या मेंदूला तुमच्या हाडांच्या कवटीच्या पोकळीत, धक्के शोषून घेणाऱ्या द्रवात तरंगत ठेवून आणि सामान्य रक्ताभिसरण प्रणालीतील विषारी पदार्थांपासून दूर, अत्यंत सुरक्षित ठेवते. हा एकमेव अवयव आहे, जिथे तुमच्या जन्मापासून असलेल्या काही पेशी आयुष्यभर तुमची सेवा करत राहतात.
- तुम्ही तुमच्या हृदयाच्या आरोग्यासाठी जे उपाय योजता, तेच उपाय मेंदूच्या आरोग्यासाठीही लागू होतात.
पक्षाघात आणि मेंदूच्या कार्याची हानी झालेल्या लोकांपैकी बहुतांश लोकांमध्ये, ज्याचे कारण मज्जासंस्थेशी संबंधित असल्याचे वाटू शकते, ते खरेतर मेंदूतील रक्तवाहिन्यांमध्ये अडथळा किंवा त्या फुटल्यामुळे होते, ज्याला सामान्यतः 'स्ट्रोक' म्हटले जाते. तुमच्या हृदयातील रक्तवाहिन्यांना नुकसान पोहोचवणारे घटक - जसे की सूज, रक्तवाहिन्यांच्या आतील आवरणात गाळ साचणे आणि रक्ताच्या गुठळ्या तयार होणे - हेच बहुतेक स्ट्रोकचे कारण ठरतात.
- पोषणामुळे निरोगी चेतापेशी आणि मेंदूचे उत्तम कार्य
तुमचा मेंदू हा जगातील माहितीवर प्रक्रिया करणारा सर्वात वेगवान ज्ञात अवयव आहे. त्याला निरोगी राहण्यासाठी चांगल्या प्रमाणात विशेष पोषक तत्वांची आवश्यकता असते. काही पोषक तत्वे दीर्घकाळात चेतापेशींचे आरोग्य सुधारण्यास मदत करतात आणि काही पोषक तत्वे त्यांची कार्ये सुरळीत चालू ठेवण्यास मदत करतात. काही महत्त्वाची पोषक तत्वे, जी अगदी योग्य प्रमाणात घेतल्यास मदत करतात (खूप कमी किंवा खूप जास्त प्रमाणात घेतल्यास हानिकारक ठरू शकते), त्यांमध्ये खालील पोषक तत्वांचा समावेश आहे:
- लोह
- व्हिटॅमिन बी (1,4,6,12) आणि व्हिटॅमिन डी
- जस्त, सेलेनियम आणि तांबे
- प्रथिनांमधून भरपूर अत्यावश्यक अमिनो आम्ले
- ओमेगा-३ आणि ओमेगा-६ फॅटी ॲसिड
- आपल्या शरीराला व्यायाम द्या
जेव्हा आपण शारीरिक व्यायाम करतो, तेव्हा मेंदूला अधिक चांगला रक्तपुरवठा आणि ऑक्सिजन मिळतो. यामुळे मेंदूला चालनाही मिळते, कारण तुमच्या स्नायूंच्या सर्व हालचाली मेंदूद्वारेच सुरू होतात. तुम्ही व्यायाम करत असताना, संतुलन राखण्यासाठी आणि तुम्हाला सक्रिय ठेवण्यासाठी तुमचा मेंदू तुमच्या शरीरातील सर्व संवेदकांकडून येणाऱ्या माहितीचे सतत स्कॅनिंग करत असतो. जर तुम्ही खेळात भाग घेत असाल, तर त्यासाठीही तुम्हाला सतत सतर्क आणि सावध राहावे लागते. हा एक चांगला मानसिक व्यायामसुद्धा आहे.
- तुमच्या मेंदूला आवश्यक असलेला विश्रांतीचा कालावधी देण्यासाठी चांगली झोप घ्या.
झोप हा आपल्या मेंदूच्या कार्याचा एक अत्यंत महत्त्वाचा भाग आहे. जेव्हा तुमची जागृत अवस्था झोपलेली असते, तेव्हा मेंदू बंद होण्याऐवजी, तो अंतर्गत साफसफाईची कामे करतो. तो मेंदूला दुसऱ्या दिवसासाठी तयार करतो, महत्त्वाच्या आठवणी गाळून त्या साठवतो आणि आदल्या दिवसातील अनावश्यक गोंधळ दूर करतो. तुमचा मेंदू चक्रांमध्ये झोपतो. प्रत्येक चक्र ३-४ तासांचे असते. निरोगी मेंदू टिकवून ठेवण्यासाठी व्यक्तीला अशा किमान २ चक्रांची आवश्यकता असते.
जरी तुम्ही अपुऱ्या झोपेतही मानसिकरित्या काम करू शकत असाल, तरी झोप अपुरी झाल्यावर तुमचे शरीर तणावपूर्ण अवस्थेत जाते, ज्यामुळे रक्तदाब वाढतो आणि अनेक बदल घडून येतात. तणावामुळे होणाऱ्या या बदलांमुळे तुमच्या शरीराच्या वेगवेगळ्या भागांना गंभीर नुकसान पोहोचते.
- नवीन गोष्टी शिका आणि समस्या सोडवा
नवीन भाषा, कौशल्ये किंवा विषय शिकल्याने किंवा गुंतागुंतीच्या समस्या सोडवल्याने मेंदूतील असे घटक सक्रिय होतात, ज्यामुळे चेतापेशींमध्ये नवीन जोडण्या तयार होतात आणि सतत वापरल्या जाणाऱ्या चेतापेशींचे संरक्षण होते. हे तुमच्या मेंदूसाठी व्यायामासारखेच आहे. जर तुमच्या मेंदूत अधिक जोडण्या असतील, तर वाढत्या वयानुसार होणारी कार्यक्षमतेची घट तो अधिक चांगल्या प्रकारे भरून काढू शकतो, ज्यामुळे तुम्ही स्मृतीभ्रंशाच्या लक्षणांपासून मुक्त राहता.
- सामाजिक कार्यात सहभागी व्हा
आपण सामाजिक प्राणी आहोत. सामाजिक संवाद ही कदाचित अशी एकमेव क्रिया आहे, जी मेंदूतील सर्वाधिक चेतापेशींना (न्यूरॉन्सना) एकमेकांशी संवाद साधण्यासाठी प्रवृत्त करते. जेव्हा आपले सामाजिक संबंध पुरेसे नसतात, तेव्हा नैराश्याचा काळ सुरू होईल अशा प्रकारेही आपल्या मेंदूची रचना झालेली आहे. मेंदूचे उत्तम आरोग्य आणि सकारात्मक मानसिक स्थिती टिकवून ठेवण्यासाठी सामाजिक संवाद आणि सामाजिक संबंध असणे महत्त्वाचे आहे.
