प्रजननक्षम वयात स्तनाग्रांमधून स्राव होणे ही एक सामान्य गोष्ट आहे. स्तनाग्रांमधून द्रव किंवा इतर कोणताही द्रव बाहेर येऊ शकतो. स्तनाग्र दाबल्यावर हा द्रव बाहेर येऊ शकतो किंवा तो आपोआपही बाहेर येऊ शकतो. बहुतेक प्रकरणांमध्ये, स्तनाग्रांमधून होणारा स्राव ही चिंतेची गंभीर बाब नसते, परंतु काही प्रकरणांमध्ये यामुळे स्तनाचा कर्करोग देखील होऊ शकतो. 

म्हणून, स्तनाग्रातून होणाऱ्या अशा कोणत्याही स्रावावर लक्ष ठेवणे आणि तुम्हाला कोणतीही गंभीर वैद्यकीय समस्या नाही याची खात्री करण्यासाठी वैद्यकीय मदत घेणे अत्यावश्यक आहे. या मार्गदर्शिकेत, तुम्हाला स्तनाग्रातून होणाऱ्या स्रावाचे विविध प्रकार आणि त्यासंबंधी इतर मार्गदर्शक तत्त्वे जाणून घेता येतील: 

डिस्चार्जचे प्रकार

स्त्रावाचे विविध प्रकार समजून घेण्यासाठी, डॉक्टर तुम्हाला स्त्रावाच्या रंगाबद्दल आणि प्रकाराबद्दल वेगवेगळे प्रश्न विचारू शकतात. स्तनाग्रातून होणारे काही सामान्य स्त्राव खालीलप्रमाणे आहेत:

स्वच्छ स्त्राव

दोन्ही स्तनांमधून स्वच्छ स्त्राव येणे हे सहसा चिंतेचे कारण नसते, परंतु तो फक्त एकाच स्तनातून येत असल्यास ते स्तनाच्या कर्करोगाचे लक्षण असू शकते. 

रक्तरंजित स्त्राव

स्तनाग्रांमधून रक्तस्त्राव हा पॅपिलोमामुळे होऊ शकतो, जो एक प्रकारचा कर्करोग नसलेला ट्यूमर आहे. त्यामुळे स्तनांमध्ये जळजळ होऊ शकते आणि क्वचित प्रसंगी, स्तनाच्या कर्करोगामुळे देखील रक्तस्त्राव होऊ शकतो.

दुधाळ स्त्राव

स्तनाग्रातून स्राव होणे ही महिलांना भेडसावणारी एक सामान्य समस्या आहे आणि सहसा जेव्हा स्त्रीने नुकतेच आपल्या बाळाला स्तनपान देणे थांबवलेले असते तेव्हा असे घडते. जेव्हा स्त्री रजोनिवृत्तीच्या उंबरठ्यावर असते, तेव्हा हार्मोनल बदलांमुळे दुधासारखा स्राव होणे हे देखील अगदी सामान्य आहे.

हिरवा स्तनाग्र स्राव

एरियोला किंवा स्तनाग्राखाली सिस्ट (गाठ) असल्यामुळे स्तनाग्रातून हिरव्या रंगाचा स्त्राव होऊ शकतो. 

स्तनाग्रातून येणाऱ्या स्रावाचा रंग आणि कारणाचा थोडक्यात आढावा येथे दिला आहे.

• स्तनाचा कर्करोग, दुधाच्या नलिका बंद होणे
• पिवळा: संसर्ग
• ब्राऊन: फायब्रोसिस्टिक स्तनाचा आजार
• लाल: स्तनाचा कर्करोग, इंट्राडक्टल पॅपिलोमा
• दुधासारखा पांढरा रंग: हार्मोनमधील बदल, दुग्धस्राव, स्तनपान
• हिरवा: फायब्रोसिस्टिक स्तन, दुधाच्या बंद झालेल्या नलिका

स्तनाग्रातून स्राव होण्याची सामान्य कारणे

जेव्हा एखादी स्त्री गर्भवती असते किंवा स्तनपान करत असते, तेव्हा तिचे दूध गळण्याची शक्यता असते, ज्यामुळे स्तनाग्रातून स्राव होतो. परंतु इतर कारणांमुळेही स्तनातून स्राव होऊ शकतो. स्तनाग्रातून स्राव होण्याची काही सामान्य कारणे खालीलप्रमाणे आहेत :

फायब्रोसिस्टिक स्तन

जर तुमच्या स्तनांच्या ऊतींमध्ये गाठी असतील किंवा त्या दुखत असतील, तर हे फायब्रोसिस्टिक ब्रेस्ट्सचे लक्षण असू शकते किंवा तुम्ही रजोनिवृत्तीपूर्व अवस्थेत प्रवेश करणार आहात. तसेच, मासिक पाळी येण्यापूर्वी तुम्हाला पिवळ्या, हिरव्या किंवा तपकिरी रंगाचा स्त्राव आढळू शकतो. 

हार्मोनल औषधे

शामक औषधे आणि गर्भनिरोधक गोळ्यांसारखी हार्मोनल औषधे घेतल्याने देखील स्तनाग्रांमधून दुधाचा स्राव होऊ शकतो. 

गर्भधारणा

गरोदरपणात, अनेक महिलांना त्यांच्या स्तनाग्रांमधून हलक्या पिवळ्या रंगाचा आणि पातळ असा दुधापूर्वीचा स्राव दिसून येतो. पुढे त्याचे रूपांतर घट्ट आणि दुधासारख्या स्रावात होऊ शकते.

संप्रेरक बदल

प्रोलॅक्टिनच्या पातळीतील बदल आणि मासिक पाळी यांसारख्या सामान्य हार्मोनल बदलांमुळे देखील स्तनाग्रातून स्राव होऊ शकतो. 

स्तनांची जळजळ

अयोग्य किंवा घट्ट कपडे वारंवार घातल्याने देखील स्तनाग्रातून स्राव होऊ शकतो. असे कपडे किंवा अशा परिस्थितींमुळे, ज्यामुळे स्तनांना आघात होतो किंवा अतिरिक्त उत्तेजना मिळते, स्तनाग्रातून स्राव होऊ शकतो. 

स्तनाचा संसर्ग

स्तनांच्या संसर्गामुळे देखील स्तनाग्रातून स्राव होऊ शकतो , ज्यामुळे पिवळसर-हिरव्या रंगाचा पू सारखा स्राव होऊ शकतो. यामुळे ताप, स्तनांमध्ये कोमलता आणि वेदना देखील होऊ शकतात. जर स्तनाग्रातून येणाऱ्या स्रावाला दुर्गंध येत असेल, तर त्या व्यक्तीच्या स्तनाग्रांमध्ये गळू असण्याची शक्यता असते.

स्तन वाहिनी इक्टेशिया

स्तन नलिका विस्तारण (मॅमरी डक्ट एक्टेसिया) ही एक वैद्यकीय स्थिती आहे जी सामान्यतः रजोनिवृत्ती किंवा रजोनिवृत्तीच्या आसपासच्या काळात उद्भवते, ज्यामुळे दुधाच्या नलिका बंद होतात. यामुळे, स्तनांच्या नलिका रुंद होतात आणि घट्ट स्रावाने भरून बंद होतात. हा स्राव हिरव्या, काळ्या किंवा तपकिरी रंगाचा असू शकतो. सामान्यतः, असा स्राव घट्ट असतो आणि स्तनाग्रे लाल व संवेदनशील होतात.

अशा स्थितीमुळे स्तनदाह (मॅस्टायटिस) देखील होऊ शकतो, ज्यामुळे स्तनाग्रे आतल्या बाजूला जातात आणि स्तनाच्या कर्करोगाची चिंता वाढते. स्तन नलिका विस्तार (मॅमरी डक्ट एक्टेसिया) सामान्यतः कालांतराने बरा होतो, परंतु काही प्रकरणांमध्ये शस्त्रक्रियेची देखील आवश्यकता भासू शकते. 

पेजेट रोग

जरी दुर्मिळ आणि असामान्य असले तरी, हा स्तनाच्या कर्करोगाचा एक प्रकार आहे ज्यामुळे रक्तस्त्राव होतो. या स्थितीमुळे त्वचेवर खवले येणे, लालसरपणा, पापुद्रे निघणे, जळजळ आणि स्तनाग्र दुखणे अशी लक्षणे देखील दिसू शकतात. पेजेट्स डिसीजचे निदान करण्यासाठी, सहसा बायोप्सी करण्याचा सल्ला दिला जातो. 

स्तनाचा कर्करोग

काही प्रकरणांमध्ये, स्तनाग्रातून होणारा स्त्राव हे स्तनाच्या कर्करोगाचे प्रारंभिक चेतावणी लक्षण असू शकते . अशा स्थितीत, स्तनाग्रातून होणारा स्त्राव आपोआप होतो आणि तो फक्त एकाच स्तनातून येतो. असा स्त्राव स्वच्छ, दुधाळ किंवा रक्तमिश्रित असू शकतो.

गॅलॅक्टोरिया

प्रोलॅक्टिनची पातळी वाढल्यामुळे दुग्धस्राव होतो. प्रोलॅक्टिन हे स्तनांच्या वाढीशी आणि स्तनपानाशी संबंधित एक संप्रेरक आहे, ज्याला हायपरप्रोलॅक्टिनेमिया म्हणून ओळखले जाते. प्रोलॅक्टिनची वाढलेली पातळी औषधे, हायपोथायरॉईडीझम, हर्बल सप्लिमेंट्स आणि अगदी पिट्यूटरी मायक्रोएडेनोमामुळे देखील होऊ शकते.

स्तनाग्रातून होणाऱ्या स्रावाचे निदान

स्तनाग्रातून होणाऱ्या स्रावाचे निदान करण्यासाठी विविध प्रकारच्या चाचण्या उपलब्ध आहेत . रुग्णाचे वय, शारीरिक तपासणी आणि स्तनाग्रातून होणाऱ्या स्रावाची लक्षणे यांवर आधारित निदान चाचणी बदलू शकते. तुमचे डॉक्टर तुम्हाला खालील काही निदान चाचण्या करायला सांगू शकतात:

• पेशीविज्ञान: निदानाच्या या पद्धतीमध्ये, स्तनाग्रातून येणाऱ्या स्रावाच्या नमुन्यात कर्करोगाच्या पेशी आहेत की नाही हे तपासले जाते. 
• रक्त तपासणी: थायरॉईड-स्टिम्युलेटिंग हार्मोन्स आणि प्रोलॅक्टिनची पातळी तपासण्यासाठी रक्त तपासणी सांगितली जाते. 
• बायोप्सी: स्तनाग्रांजवळ कोणतीही गाठ आहे का हे शोधण्यासाठी स्तनांची बायोप्सी सांगितली जाते. 
• अल्ट्रासाऊंड: एन अल्ट्रासाऊंड एरियोला आणि निपल्समधील कोणत्याही असामान्यतेची तपासणी करण्याचा सल्ला दिला जातो. यामुळे पॅपिलोमा ओळखण्यास मदत होते आणि अशा परिस्थितीत बायोप्सी प्रक्रिया देखील आवश्यक असू शकते. 
• डक्टोग्राम: या पद्धतीमध्ये, आईच्या दुधाची तपासणी करण्यासाठी एक रंगद्रव्य टोचले जाते.
• मेंदूचा एमआरआय आणि सीटी स्कॅन: पिट्यूटरी मायक्रोएडेनोमा तपासण्यासाठी सीटी स्कॅन (कंप्यूटेड टोमोग्राफी) आणि एमआरआय (मॅग्नेटिक रेझोनन्स इमेजिंग) केले जाते.