थायरॉईड कर्करोगाची लक्षणे आणि कारणे

Medically Reviewed By Medanta Medical Team

अद्ययावत दिनांक: १५ एप्रिल, २०२५
प्रकाशित: २७ फेब्रुवारी २०२३

Query Form

नाव *

मोबाईल नंबर *

थायरॉईड कर्करोग हा एक प्रकारचा कर्करोग आहे जो मानेच्या मुळाशी असलेल्या थायरॉईड ग्रंथीच्या पेशींमध्ये होतो. ही ग्रंथी चयापचय, हृदयाचे ठोके आणि शरीराचे तापमान नियंत्रित करणारे हार्मोन्स तयार करते.

जरी थायरॉईडचा कर्करोग इतर प्रकारच्या कर्करोगांइतका सामान्य नसला तरी, या आजाराची लक्षणे आणि कारणे समजून घेणे महत्त्वाचे आहे. या ब्लॉगमध्ये, आपण थायरॉईड कर्करोगाची लक्षणे आणि कारणे, तसेच त्याचे निदान, उपचार आणि प्रतिबंध याबद्दल जाणून घेणार आहोत.

थायरॉईड कर्करोगाची लक्षणे

थायरॉईड कर्करोगाची लक्षणे कर्करोगाच्या प्रकारानुसार आणि टप्प्यानुसार बदलू शकतात. तथापि, थायरॉईड कर्करोगाच्या काही सामान्य लक्षणांमध्ये खालील गोष्टींचा समावेश होतो:

मानेमध्ये गाठ किंवा सूज: थायरॉईड कर्करोगाच्या सर्वात सामान्य लक्षणांपैकी एक म्हणजे मानेमध्ये गाठ किंवा सूज येणे. ही गाठ वेदनारहित असू शकते किंवा स्पर्शाला संवेदनशील असू शकते. ती कठीण किंवा मऊ देखील असू शकते आणि गिळताना आतमध्ये हलू शकते. जर तुम्हाला तुमच्या मानेमध्ये गाठ किंवा सूज आढळल्यास, तुम्ही ताबडतोब डॉक्टरांना दाखवावे. हे लक्षण महिलांमध्ये देखील थायरॉईड कर्करोगाच्या सर्वात सामान्य लक्षणांपैकी एक आहे.
घसा बसणे किंवा बोलण्यात अडचण येणे: थायरॉईड कर्करोगामुळे स्वरयंत्र नियंत्रित करणाऱ्या नसांवर परिणाम होऊ शकतो, ज्यामुळे आवाज बसतो किंवा बोलण्यास अडचण येते. तुम्हाला तुमच्या आवाजात बदल किंवा सतत घसा खवखवणे जाणवू शकते. जर तुम्हाला तुमच्या आवाजात कोणताही बदल जाणवत असेल किंवा बोलण्यास अडचण येत असेल, तर तुम्ही डॉक्टरांना दाखवावे.
गिळण्यास किंवा श्वास घेण्यास त्रास होणे: थायरॉईड ग्रंथी जसजशी वाढते, तसतसे गिळण्यास किंवा श्वास घेण्यास त्रास होऊ शकतो. याचे कारण असे की, ही ग्रंथी श्वासनलिकेवर किंवा अन्ननलिकेवर दाब देऊ शकते, ज्यामुळे तुम्हाला गिळणे किंवा श्वास घेणे कठीण होते. जर तुम्हाला गिळण्यास किंवा श्वास घेण्यास त्रास होत असेल, तर तुम्ही डॉक्टरांचा सल्ला घ्यावा.
मान किंवा घशातील वेदना: थायरॉईड कर्करोगामुळे मानेत किंवा घशात वेदना देखील होऊ शकतात. तुम्हाला तुमच्या मानेत किंवा घशात मंद किंवा तीव्र वेदना जाणवू शकतात. ही वेदना तुमच्या कानांपर्यंत किंवा जबड्यापर्यंत पसरू शकते. तुमच्या मानेत किंवा घशात कोणत्याही प्रकारची वेदना जाणवल्यास तुम्ही डॉक्टरांना दाखवावे.
आवाजातील बदल: थायरॉईड कर्करोगामुळे स्वरतंतूंना नियंत्रित करणाऱ्या नसांवर परिणाम होऊ शकतो, ज्यामुळे तुमच्या आवाजात बदल होऊ शकतो. तुमचा आवाज नेहमीपेक्षा खरखरीत किंवा खोल झाल्याचे तुमच्या लक्षात येऊ शकते. जर तुम्हाला तुमच्या आवाजात बदल जाणवत असेल, तर तुम्ही डॉक्टरांना दाखवले पाहिजे. थायरॉईड कर्करोगाच्या लक्षणांमध्ये हे लक्षण महिलांमध्ये अधिक सामान्यपणे आढळते.

थायरॉईड कर्करोगाची कारणे

थायरॉईड कर्करोगाची नेमकी कारणे पूर्णपणे ज्ञात नाहीत. तथापि, थायरॉईड कर्करोगाची सर्वात सामान्य कारणे खालीलप्रमाणे आहेत:

अनुवांशिक घटक: थायरॉईडचा कर्करोग कुटुंबात अनुवांशिक असू शकतो. जर तुमच्या कुटुंबात थायरॉईड कर्करोगाचा इतिहास असेल, तर तुम्हाला हा आजार होण्याची शक्यता जास्त असते.
रेडिएशनच्या संपर्कात: किरणोत्सर्गाच्या संपर्कामुळे, विशेषतः बालपणात, थायरॉईड कर्करोगाचा धोका वाढू शकतो. याचे कारण असे की, किरणोत्सर्गामुळे थायरॉईड पेशींमधील डीएनएला नुकसान पोहोचू शकते, ज्यामुळे कर्करोग निर्माण होतो.
वय: थायरॉईडचा कर्करोग वयस्कर व्यक्तींमध्ये अधिक प्रमाणात आढळतो. वाढत्या वयानुसार थायरॉईड कर्करोगाचा धोका वाढतो आणि बहुतेक प्रकरणे ६० वर्षांपेक्षा जास्त वयाच्या लोकांमध्ये आढळतात.
लिंग: थायरॉईडचा कर्करोग पुरुषांपेक्षा स्त्रियांमध्ये जास्त प्रमाणात आढळतो. पुरुषांच्या तुलनेत स्त्रियांना थायरॉईडचा कर्करोग होण्याची शक्यता तिप्पट असते.
आयोडीनची कमतरता: थायरॉईड संप्रेरकांच्या निर्मितीसाठी आयोडीन अत्यावश्यक आहे. आयोडीनच्या कमतरतेमुळे थायरॉईड कर्करोगाचा धोका वाढू शकतो.

थायरॉईड कर्करोगाचा प्रतिबंध

थायरॉईड कर्करोग टाळण्याचा कोणताही खात्रीशीर मार्ग नसला तरी, हा आजार होण्याचा धोका कमी करण्यासाठी तुम्ही अनेक उपाय करू शकता. यामध्ये खालील गोष्टींचा समावेश आहे:

नियमित तपासणी

थायरॉईड कर्करोग टाळण्यासाठी तुम्ही करू शकणाऱ्या सर्वात महत्त्वाच्या गोष्टींपैकी एक म्हणजे तुमच्या डॉक्टरांकडून नियमित तपासणी करून घेणे. या तपासण्यांदरम्यान, तुमचे डॉक्टर तुमच्या मानेची आणि घशाची शारीरिक तपासणी करून गाठी किंवा सूजेची कोणतीही चिन्हे आहेत का हे पाहू शकतात.

ते थायरॉईड ग्रंथीद्वारे तयार होणाऱ्या हार्मोन्सची पातळी तपासण्यासाठी रक्त तपासणी करायलाही सांगू शकतात. थायरॉईड कर्करोगाचे लवकर निदान होणे हे यशस्वी उपचारांसाठी महत्त्वाचे आहे, त्यामुळे आपली नियमित वैद्यकीय तपासणी वेळेवर करून घेणे महत्त्वाचे आहे.

किरणोत्सर्गाचा संपर्क टाळणे

थायरॉईड कर्करोगासाठी किरणोत्सर्गाचा संपर्क हा सर्वात महत्त्वाच्या जोखमीच्या घटकांपैकी एक आहे, त्यामुळे अनावश्यक संपर्क टाळण्यासाठी उपाययोजना करणे महत्त्वाचे आहे. जर तुम्ही अशा उद्योगात काम करत असाल जिथे तुम्हाला किरणोत्सर्गाचा संपर्क येऊ शकतो, तर सर्व सुरक्षा मार्गदर्शक तत्त्वांचे पालन करा आणि संरक्षक उपकरणे वापरा. इतर वैद्यकीय समस्यांसाठी असलेल्या रेडिएशन उपचारांमधील धोके आणि फायदे यांबद्दल तुमच्या डॉक्टरांशी चर्चा करा.

निरोगी आहार आणि जीवनशैली राखणे

आहार आणि थायरॉईड कर्करोग यांचा थेट संबंध नसला तरी, निरोगी आहार आणि जीवनशैली राखल्याने कर्करोगाचा एकूण धोका कमी होण्यास मदत होऊ शकते. फळे, भाज्या आणि संपूर्ण धान्यांनी समृद्ध आहार घेतल्याने शरीराला निरोगी राहण्यासाठी आवश्यक पोषक तत्वे मिळण्यास मदत होते. नियमित व्यायामामुळे तुमची रोगप्रतिकारशक्ती वाढण्यास आणि कर्करोगाचा धोका कमी होण्यासही मदत होऊ शकते.

थायरॉईडच्या समस्यांसाठी वैद्यकीय सल्ला घेणे

जर तुम्हाला थायरॉईड ग्रंथीशी संबंधित कोणतीही लक्षणे, जसे की गिळण्यास त्रास होणे किंवा आवाज बसणे, जाणवत असतील, तर ताबडतोब वैद्यकीय सल्ला घेणे महत्त्वाचे आहे. ही लक्षणे थायरॉईड कर्करोगाचे संकेत देत नसली तरी, ती थायरॉईडशी संबंधित इतर समस्यांचे लक्षण असू शकतात, ज्याकडे लक्ष देणे आवश्यक आहे.

थायरॉईडच्या कोणत्याही समस्यांसाठी योग्य निदान आणि उपचार घेतल्यास, थायरॉईड कर्करोग होण्याचा तुमचा एकूण धोका कमी होण्यास मदत होऊ शकते.

थायरॉईड कर्करोगाचा उपचार

थायरॉईड कर्करोगावरील उपचार हे कर्करोगाची अवस्था आणि प्रकार, तसेच रुग्णाचे एकंदर आरोग्य आणि त्याच्या पसंतीवर अवलंबून असतील.

शस्त्रक्रिया: थायरॉईड कर्करोगावरील सर्वात सामान्य उपचार म्हणजे शस्त्रक्रिया, ज्यामध्ये थायरॉईड ग्रंथीचा काही भाग किंवा संपूर्ण ग्रंथी काढून टाकली जाते. कंठग्रंथीजर कर्करोग फक्त थायरॉईड ग्रंथीपुरता मर्यादित असेल, तर शस्त्रक्रिया रोग बरा करू शकते, परंतु कर्करोग पसरला असल्यास पुढील उपचारांची आवश्यकता भासू शकते.
किरणोत्सर्गी आयोडीन थेरपी: थायरॉईड कर्करोगावरील हा आणखी एक सामान्य उपचार आहे. यामध्ये किरणोत्सर्गी आयोडीनची मात्रा घेतली जाते, जी शरीरातील उर्वरित थायरॉईड ऊतींद्वारे शोषली जाते. त्यानंतर हे किरणोत्सर्गी आयोडीन, कर्करोगाच्या पेशींसहित थायरॉईड ऊतींचा नाश करते.
बाह्य बीम रेडिएशन थेरपी: या उपचार पद्धतीमध्ये कर्करोगाच्या पेशींना लक्ष्य करून नष्ट करण्यासाठी उच्च-ऊर्जा एक्स-रे वापरले जातात. केमोथेरपी थायरॉईड कर्करोगावर उपचार करण्यासाठी याचा क्वचितच वापर केला जातो, कारण ते सामान्यतः या प्रकारच्या कर्करोगावर अप्रभावी ठरते.

निष्कर्ष

थायरॉईड कर्करोग टाळण्याचा कोणताही खात्रीशीर मार्ग नसला तरी, तुम्ही तुमचा धोका कमी करण्यासाठी काही उपाययोजना करू शकता, जसे की नियमित आरोग्य तपासणी करणे, किरणोत्सर्गाचा अनावश्यक संपर्क टाळणे, निरोगी जीवनशैली राखणे आणि थायरॉईडशी संबंधित कोणत्याही समस्येसाठी वैद्यकीय सल्ला घेणे. आपल्या आरोग्याबाबत सक्रिय राहून आणि आपल्या डॉक्टरांच्या सल्ल्याने, तुम्ही थायरॉईड कर्करोग होण्याचा धोका कमी करू शकता आणि सर्वांगीण आरोग्य सुधारू शकता.

जर तुम्हाला थायरॉईडचा कर्करोग झाल्याचा संशय असेल, तर मेदांता मेडिसिटी हॉस्पिटलमधील तज्ञ थायरॉईड विशेषज्ञांचा सल्ला तात्काळ घ्या!