1068
कॉल बॅकची विनंती करा
संपर्क
1068
न्यूमोनिया: लक्षणे, धोक्याचे घटक आणि प्रतिबंध मार्गदर्शिका
प्रकाशित तारीख: २९ मार्च २०२५
न्यूमोनिया हा एक संसर्गजन्य आजार आहे जो व्यक्तीच्या फुफ्फुसांवर परिणाम करतो. संक्रमित व्यक्तीच्या खोकल्यातून किंवा शिंकण्यातून बाहेर पडणाऱ्या थुंकीच्या कणांच्या संपर्कातून तो सहज पसरतो. हा आजार जिवाणू, विषाणू किंवा बुरशीमुळे होऊ शकतो, जे फुफ्फुसांमध्ये स्थिरावतात आणि त्यांची संख्या वाढवतात. आधीपासूनच आरोग्याच्या समस्या असलेल्या आणि ज्यांची रोगप्रतिकारशक्ती कमकुवत आहे अशा व्यक्तींसाठी हा आजार त्रासदायक ठरू शकतो. लहान मुले, अर्भके आणि वृद्ध व्यक्तींना याचा विशेष धोका असतो.
जागतिक आरोग्य संघटनेनुसार, दरवर्षी जगातील निम्म्याहून अधिक न्यूमोनियाच्या घटनांमध्ये योगदान देणाऱ्या सहा देशांमध्ये भारताचा समावेश आहे. इतर देशांमध्ये चीन, पाकिस्तान, बांगलादेश, इंडोनेशिया आणि नायजेरिया यांचा समावेश आहे.
न्यूमोनियाची लक्षणे आणि धोक्याचे घटक
न्यूमोनियाची लक्षणे, संसर्ग करणाऱ्या सूक्ष्मजीवाचा प्रकार, व्यक्तीचे वय आणि तिची एकूण प्रतिकारशक्ती यांसारख्या घटकांवर अवलंबून वेगवेगळी असू शकतात. न्यूमोनियाची सुरुवातीची लक्षणे सर्दी किंवा फ्लूच्या लक्षणांसारखीच असतात. मात्र, न्यूमोनियाची लक्षणे अधिक काळ टिकण्याची शक्यता असते. या आजाराच्या इतर लक्षणांमध्ये खालील गोष्टींचा समावेश आहे:
- श्वास घेताना किंवा खोकताना छातीत दुखणे
- खोकला, अनेकदा कफासह
- थकवा
- ताप, घाम आणि थंडीने थरथरणे
- धाप लागणे
- मळमळ, उलट्या किंवा अतिसार
- ६५ वर्षांपेक्षा जास्त वयाच्या प्रौढांमध्ये किंवा ज्यांची रोगप्रतिकारशक्ती कमकुवत आहे अशा व्यक्तींमध्ये गोंधळ आणि शरीराचे तापमान कमी होणे जाणवू शकते.
- जे लोक तंबाखूचे सेवन करतात आणि मोठ्या प्रमाणात मद्यपान करतात, त्यांना न्यूमोनिया होण्याचा धोका जास्त असतो. याव्यतिरिक्त, सिस्टिक फायब्रोसिस, क्रॉनिक ऑब्स्ट्रक्टिव्ह पल्मोनरी डिसऑर्डर (सीओपीडी), दमा किंवा इन्फ्लूएंझा यांसारखे काही आधीपासून असलेले आजार देखील तुम्हाला या आजाराला बळी पडण्याची शक्यता वाढवू शकतात.
ज्यांची रोगप्रतिकारशक्ती कमकुवत आहे, जसे की एड्स, कर्करोग किंवा एचआयव्ही असलेले रुग्ण, त्यांनाही हा आजार होण्याची शक्यता जास्त असते.
न्यूमोनिया प्रतिबंध
काही खबरदारी घेतल्यास न्यूमोनिया हा आजार टाळता येतो. खाली काही गोष्टी दिल्या आहेत ज्या तुम्ही लक्षात ठेवू शकता.
-
लसीकरण करा
लसीकरणामुळे न्यूमोनियाला कारणीभूत ठरणाऱ्या विशिष्ट रोगजंतूंपासून तुमचे संरक्षण होण्यास मदत होते. उदाहरणार्थ, न्यूमोकॉकस या जिवाणूविरुद्धचे लसीकरण, ज्यामुळे गंभीर न्यूमोनिया होतो, न्यूमोनियाचा गंभीर झटका टाळण्यास मदत करते. लसी नियमित अंतराने घेणे आवश्यक असते, त्यामुळे तुमच्या लसीकरणाच्या स्थितीचा नियमितपणे आढावा घेणे महत्त्वाचे आहे. शिवाय, तुम्हाला कोणती लस घ्यायची आहे हे तुमच्या वयानुसार वेगवेगळे असेल.
लसीकरणाचा फायदा केवळ लस घेणाऱ्या व्यक्तीलाच होत नाही. त्यामुळे समूह संरक्षणाचा अतिरिक्त लाभही मिळतो. जेव्हा व्यक्ती लसीकरण करून घेतात, तेव्हा त्यांच्याकडून रोगजंतू पसरण्याची शक्यता कमी होते, ज्यामुळे रोग पसरण्याची शक्यता कमी होते. -
चांगल्या स्वच्छतेचा सराव करा
रोगकारक जंतूंशी संपर्क टाळून तुम्ही न्यूमोनिया होण्याची शक्यता मोठ्या प्रमाणात कमी करू शकता. नियमितपणे हात धुवून किंवा हँड सॅनिटायझर वापरून, शिंकताना व खोकताना तोंड झाकून आणि संक्रमित असू शकणाऱ्या व्यक्तींशी थेट संपर्क टाळून हे साध्य करता येते.
-
धूम्रपान टाळा
धूम्रपानामुळे तुमच्या शरीराची श्वसनमार्गाच्या संसर्गाशी लढण्याची क्षमता कमी होते. साहजिकच, जेव्हा तुम्ही धूम्रपान करत नाही, तेव्हा तुमची श्वसनसंस्था अधिक मजबूत आणि निरोगी असते आणि ती संसर्गाचा अधिक प्रभावीपणे प्रतिकार करू शकते.
-
रोगप्रतिकार प्रणाली मजबूत करा
ताज्या भाज्या आणि फळे खाऊन, पुरेशी झोप घेऊन, नियमित व्यायाम करून आणि तणावाचे व्यवस्थापन करून तुम्ही हे करू शकता. -
मुलांमध्ये मजबूत प्रतिकारशक्ती विकसित करा
जागतिक आरोग्य संघटनेनुसार, केवळ स्तनपानाचा अभाव (बाळांना फक्त दूध पाजणे आणि इतर कोणतेही अन्न/द्रव पदार्थ न देणे), जन्मावेळी कमी वजन आणि गोवर लसीकरणाचा अभाव हे देखील लहान मुलांमध्ये न्यूमोनियासाठी धोक्याचे घटक ठरू शकतात. पहिल्या सहा महिन्यांसाठी आपल्या बाळाला स्तनपान देऊन त्याच्यामध्ये पुरेशी प्रतिकारशक्ती विकसित केल्यास हा आजार टाळण्यास मदत होऊ शकते. वायू प्रदूषणामुळे फुफ्फुसे कमकुवत होऊ शकतात आणि तुम्हाला रोगकारक जंतूंचा संसर्ग होण्याची शक्यता वाढते. बाहेरील आणि घरातील दोन्ही प्रकारच्या वायू प्रदूषणाचा संपर्क कमी करण्याचा सल्ला दिला जातो.
ज्यांना आधीच या आजाराचा त्रास झाला आहे, त्यांना भरपूर विश्रांती घेण्याचा आणि द्रवपदार्थ पिण्याचा सल्ला दिला जातो. शरीरात पुरेसे पाणी असल्यामुळे कफ पातळ होण्यास आणि खोकल्याद्वारे बाहेर पडण्यास मदत होते. न्यूमोनियावर वेळेवर उपचार न केल्यास तो गंभीर होऊ शकतो. बरे होण्याच्या प्रक्रियेसाठी डॉक्टरांचा वेळेवर सल्ला घेणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे.
