तुमचा रक्तदाब हा तुमचे हृदय किती रक्त पंप करते आणि तुमच्या धमन्यांनी निर्माण केलेल्या प्रतिकारावर अवलंबून असतो. तुमचे हृदय जितके जास्त रक्त पंप करते आणि तुमच्या धमन्या जितक्या अरुंद होतात, तितका तुमचा रक्तदाब जास्त असतो.

उच्च रक्तदाब ही एक सामान्य स्थिती आहे, ज्यामध्ये धमन्यांच्या भिंतींवर दीर्घकाळ वाहणाऱ्या रक्ताचा दाब इतका जास्त असतो की त्यामुळे धमन्यांना हळूहळू नुकसान पोहोचते, ज्यामुळे कालांतराने पक्षाघात, हृदयविकाराचा झटका, हृदय निकामी होणे, मूत्रपिंडाचे आजार आणि इतर अनेक समस्या उद्भवू शकतात.

उच्च रक्तदाबामुळे सहसा कोणतीही लक्षणे दिसून येत नाहीत आणि अनेकदा वर्षानुवर्षे तो लक्षात न आल्याने रक्तवाहिन्यांचे गंभीर नुकसान होऊ शकते. मात्र, चांगली बातमी ही आहे की नियमित तपासणीद्वारे उच्च रक्तदाब सहसा ओळखता येतो.

उच्च रक्तदाब कसा नियंत्रित करावा  

उच्च रक्तदाबाच्या उपचारांमध्ये जीवनशैलीतील बदल आणि औषधोपचार यांचा एकत्रितपणे समावेश असतो. सामान्यतः, ज्या लोकांचा रक्तदाब (जीवनशैलीतील बदल करूनही) सातत्याने वाढलेला असतो किंवा ज्यांना मधुमेह आणि उच्च कोलेस्ट्रॉलसारखे इतर धोक्याचे घटक असतात, त्यांनाच औषधे दिली जातात.

उच्च रक्तदाबाच्या उपचारांमध्ये जीवनशैली व्यवस्थापन हा मुख्य आधार आहे. सकस आहार, नियमित व्यायाम, आवश्यक वजन कमी करणे, धूम्रपान सोडणे आणि मद्यपानावर नियंत्रण ठेवल्याने रक्तदाबात खरोखरच सुधारणा होऊ शकते. तुमचा रक्तदाब नियंत्रणात ठेवण्याचे काही मार्ग येथे दिले आहेत: 

1. व्यायामाला सवय लावा  
   जर तुम्ही सध्या तुलनेने निष्क्रिय असाल, तर व्यायामाला तुमच्या दिवसाचा एक अनिवार्य भाग बनवण्याचा प्रयत्न करा. व्यायामाच्या मार्गदर्शक तत्त्वांनुसार, आठवड्यातून किमान १५० मिनिटे मध्यम तीव्रतेचा व्यायाम (जसे की जलद चालणे) करणे आवश्यक आहे. एक दिवसाआड २० ते ३० मिनिटे किंवा दररोज १० ते १५ मिनिटे व्यायाम करणे हे एक सोपे सुरुवातीचे ध्येय आहे.
   
   कमी प्रमाणात व्यायाम करून सुरुवात करा आणि एकदा तुम्हाला सवय झाली की, गरजेनुसार हळूहळू व्यायामाची वारंवारता, कालावधी आणि तीव्रता वाढवा. जलद चालणे, पोहणे, मैदानी खेळ खेळणे यांसारखे मध्यम स्वरूपाचे व्यायाम करा. सातत्य राखणे आणि अशा व्यायामांना तुमच्या दैनंदिन जीवनाचा भाग बनवणे हे मुख्य ध्येय आहे. 
   

2. तुमचे धोक्याचे घटक जाणून घ्या 
   आपल्याला हे समजून घेणे आवश्यक आहे की, ज्यांना मधुमेह, उच्च कोलेस्ट्रॉल आणि धूम्रपान यांसारखे इतर धोक्याचे घटक देखील आहेत, त्यांना उच्च रक्तदाबामुळे अधिक नुकसान होते.
   
   त्यामुळे, एकदा उच्च रक्तदाबाचे निदान झाल्यावर, या सर्व धोक्याच्या घटकांचा शोध घेणे आणि ते दूर करणे देखील महत्त्वाचे आहे. तुमचे धोके निश्चित करण्यासाठी, तुमच्या डॉक्टरांना तुमच्या वैयक्तिक धोक्याच्या घटकांचे प्रमाणित मूल्यांकन करण्यास सांगा. यामुळे तुम्हाला तुमच्या स्थितीची तीव्रता समजण्यास मदत होईल.
   

3. तुमच्या वजनावर लक्ष ठेवा
   जर तुमचे वजन जास्त असेल, तर कमी होणारा प्रत्येक किलोग्राम तुमचा रक्तदाब कमी करण्यास मदत करू शकतो. नियमित व्यायाम आणि तुमच्या आवडीच्या आहाराद्वारे हळूहळू पण सातत्याने वजन कमी करण्याचे ध्येय ठेवा.
   
   तुम्ही किती कॅलरीज सेवन करता यावर लक्ष ठेवण्यासाठी आहारतज्ञ अनेकदा आहाराची नोंदवही ठेवण्याची शिफारस करतात. यामुळे तुम्हाला तुमच्या शारीरिक हालचालींवर लक्ष ठेवण्यास मदत होईल आणि मोठी ध्येये गाठण्यासाठी प्रेरणा मिळू शकेल. तसेच, तुमच्या डॉक्टरांकडून अभिप्राय मिळवण्यासाठी हा एक योग्य आधार ठरेल.

4. हृदयासाठी आरोग्यदायी आहाराचे पालन करा
   फळे, भाज्या, संपूर्ण धान्य आणि कमी सोडियमयुक्त आहार रक्तदाब कमी करण्यास मदत करू शकतो. मार्गदर्शक तत्त्वांनुसार, डॅश (DASH) आहार (उच्च रक्तदाब थांबवण्यासाठीचे आहारविषयक उपाय) हा हृदयासाठी सर्वात अनुकूल आहारांपैकी एक म्हणून शिफारस केला जातो. डॅश आहार ही भाज्या, फळे, संपूर्ण धान्य, मासे, कोंबडी, सुकामेवा, कडधान्ये आणि कमी चरबीयुक्त दुग्धजन्य पदार्थांनी समृद्ध असलेली एक योजना आहे. या पदार्थांमध्ये पोटॅशियम, मॅग्नेशियम, कॅल्शियम, प्रथिने आणि फायबर यांसारखी पोषक तत्वे असतात, जी उच्च रक्तदाबाचा सामना करण्यासाठी आवश्यक असतात. आहारतज्ञांच्या मदतीने, तुम्ही तुमच्या आवडीनुसार आणि चवीनुसार स्वतःचा आहार तयार करू शकता.  
   

5. गाफील राहू नका
   एकदा तुम्हाला उच्च रक्तदाबाचे निदान झाल्यावर, तुम्हाला हे लक्षात घ्यावे लागेल की, जर तुम्ही त्यावर नियंत्रण मिळवले नाही, तर ते तुमच्यासाठी खरोखरच हानिकारक ठरू शकते आणि तुमच्या आरोग्यावर त्याचा मोठा परिणाम होऊ शकतो. आम्ही आधी सांगितल्याप्रमाणे, उच्च रक्तदाबामध्ये सहसा कोणतीही स्पष्ट लक्षणे दिसत नाहीत. त्यामुळे, तुम्ही हे लक्षात ठेवले पाहिजे की, जरी तुम्हाला बरे वाटत असले तरी, तुमचा रक्तदाब चांगल्या प्रकारे नियंत्रणात ठेवण्यासाठी तुम्हाला निरोगी जीवनशैलीचे पालन करणे आणि नियमित औषधे घेणे आवश्यक आहे. रक्तदाबावर चांगले नियंत्रण ठेवणे हा त्यामुळे होणारे सर्व हानिकारक परिणाम टाळण्याचा सर्वोत्तम मार्ग आहे.