1068
कॉल बॅकची विनंती करा
संपर्क
1068
मधुमेहाबद्दल अधिक जाणून घ्या: चिन्हे आणि लक्षणे
प्रकाशित तारीख: २४ जानेवारी २०२५
मधुमेह ही एक अशी स्थिती आहे ज्यामध्ये व्यक्तीचे शरीर, अन्नातून मिळणारी ग्लुकोज शरीराला ऊर्जा पुरवण्यासाठी पेशींमध्ये पोहोचवू शकत नाही. परिणामी, ही अतिरिक्त साखर रक्तात जमा होऊन रक्तातील साखरेची पातळी वाढते. त्यामुळे, अशा स्थितीचे निदान करणे अत्यंत आवश्यक ठरते, कारण रक्तातील साखरेच्या वाढलेल्या पातळीचे योग्य व्यवस्थापन न केल्यास डोळे, हृदय, नसा, मूत्रपिंड इत्यादींसारख्या शरीराच्या इतर अवयवांना हानी पोहोचण्याचा मधुमेहाचा संभाव्य धोका वाढू शकतो . मधुमेहाचे विविध प्रकार आणि त्याची लक्षणे याबद्दल अधिक जाणून घेण्यासाठी पुढे वाचा :
मधुमेहाचे प्रकार
टाइप १ मधुमेह: टाइप १ मधुमेह, ज्याला बाल मधुमेह असेही म्हणतात, हा एक स्वयंप्रतिरोधक रोग आहे, ज्यामध्ये मधुमेह असलेल्या व्यक्तींची रोगप्रतिकार प्रणाली त्यांच्या स्वतःच्या शरीरावरच हल्ला करते. अशा परिस्थितीत, इन्सुलिन तयार करण्यासाठी जबाबदार असलेल्या स्वादुपिंडावर रोगप्रतिकार प्रणालीद्वारे हल्ला केला जातो. टाइप १ मधुमेह लहान मुले, तरुण आणि प्रौढांमध्ये आढळू शकतो. टाइप १ मधुमेह असलेल्या व्यक्तींना दररोज इन्सुलिन घेणे आवश्यक असते, ज्यामुळे या मधुमेहाच्या स्थितीला इन्सुलिन-अवलंबित मधुमेह असेही म्हटले जाते.
टाईप २ मधुमेह : टाईप २ मधुमेह, ज्याला इन्सुलिन-प्रतिरोधक मधुमेह किंवा प्रौढावस्थेतील मधुमेह असेही म्हणतात, हा एक सामान्य मधुमेहाचा प्रकार आहे जो सहसा मध्यमवयीन आणि वृद्ध लोकांमध्ये दिसून येतो. टाईप २ मधुमेहामध्ये, व्यक्तीचे शरीर पुरेसे इन्सुलिन तयार करत नाही, किंवा त्यांच्या शरीरातील पेशी तयार झालेल्या इन्सुलिनला सामान्यपणे प्रतिसाद देणे थांबवतात.
गर्भावस्थेतील मधुमेह: या प्रकारचा मधुमेह काही महिलांमध्ये त्यांच्या गर्भधारणेच्या काळात दिसून येतो, जो प्रसूतीनंतर नाहीसा होतो. परंतु अशा महिलांना आयुष्याच्या पुढील टप्प्यात टाईप १ मधुमेह होण्याचा धोका कायम राहतो.
प्रीडायबिटीज : ही एक अशी अवस्था आहे जी टाईप २ मधुमेह होण्यापूर्वी सुरू होते. अशा लोकांच्या रक्तातील साखरेची पातळी सामान्य प्रमाणापेक्षा किंचित जास्त असते, परंतु ही पातळी त्या व्यक्तीला टाईप २ मधुमेहाचा रुग्ण म्हणून वर्गीकृत करण्याइतकी जास्त नोंदवली जात नाही.
औषध किंवा रसायनांमुळे होणारा मधुमेह : अशी स्थिती नैसर्गिकरित्या उद्भवत नाही, तर अवयव प्रत्यारोपणामुळे किंवा मधुमेहाची लक्षणे वाढवू शकणाऱ्या औषधांच्या सेवनामुळे निर्माण होते . स्टिरॉइड्सच्या वापरामुळे देखील रसायनांमुळे होणारा मधुमेह होऊ शकतो.
मधुमेहाची सुरुवातीची लक्षणे
मधुमेहाची लक्षणे प्रत्येक व्यक्तीमध्ये वेगवेगळी असू शकतात आणि ती प्रामुख्याने रक्तातील साखरेच्या पातळीवर अवलंबून असतात. मधुमेहाची सुरुवातीची लक्षणे खालीलप्रमाणे आहेत, जी तुम्हाला त्याचा संसर्ग झाल्यास लक्षात येऊ शकतात:
थकवा
जर तुम्हाला टाईप २ मधुमेह असेल, तर तुमच्या पूर्वीच्या ऊर्जा पातळीत घट झाल्याचे तुम्हाला जाणवू शकते, ज्यामुळे थकवा आणि अशक्तपणा येतो.
धूसर दृष्टी
रक्तातील साखर डोळ्यांसाठीही हानिकारक ठरू शकते, कारण रक्तातील साखरेचे प्रमाण वाढल्याने डोळ्यांतील रक्तवाहिन्यांना नुकसान पोहोचते. यामुळे एका किंवा दोन्ही डोळ्यांनी अंधुक दिसू शकते. डोळ्यांशी संबंधित आणखी एक समस्या म्हणजे डोळ्यांच्या भिंगांना सूज येणे, ज्यामुळे पुन्हा अंधुक दिसू शकते. परंतु, रक्तातील साखरेची पातळी कमी झाल्यावर ही समस्या सुधारते. तसेच, अशा व्यक्तीने उपचार घेणे अत्यंत आवश्यक आहे, अन्यथा रक्तवाहिन्यांच्या नुकसानीमुळे कायमची दृष्टी जाण्याची शक्यता असते.
जखमा आणि काप बरे होण्यासाठी अधिक वेळ
रक्तातील साखरेची पातळी वाढल्याने नसा आणि रक्तवाहिन्यांना इजा पोहोचते, ज्यामुळे रक्ताभिसरणात अडथळा येतो. परिणामी, शरीराला झालेल्या जखमा आणि ओरखडे बरे होण्यास जास्त वेळ लागतो. जखमा हळू बऱ्या झाल्यामुळे जंतुसंसर्ग होण्याची शक्यताही वाढते.
काळी त्वचा किंवा डाग
जर तुमच्या काखेत, जांघेत किंवा मानेच्या भागात त्वचा काळसर झाल्याचे तुमच्या लक्षात आले, तर बहुधा हे तुम्हाला मधुमेह असल्याचे लक्षण असू शकते. वैद्यकीय भाषेत त्वचेच्या या स्थितीला 'अकॅन्थोसिस नायग्रिकन्स' (acanthosis nigricans) म्हणतात आणि त्यामुळे त्वचेवर मऊ व मुलायम गडद रंगाचे चट्टे येतात.
वारंवार लघवी करणे
जेव्हा तुमच्या रक्तातील साखरेची पातळी वाढते, तेव्हा रक्तातील अतिरिक्त साखर गाळून टाकण्यासाठी तुमचे मूत्रपिंड (किडनी) कामाला लागतात. त्यामुळे, मधुमेही व्यक्तीला वारंवार लघवीला जाण्याची इच्छा होते, विशेषतः रात्रीच्या वेळी.
सतत भूक लागणे
आपली पचनसंस्था अन्नाचे ग्लुकोजमध्ये रूपांतर करण्याचे काम करते, जे आपल्या शरीरासाठी इंधन म्हणून वापरले जाते. परंतु मधुमेही व्यक्तींच्या बाबतीत, रक्तप्रवाहातून शरीरातील विविध पेशींपर्यंत पुरेसे ग्लुकोज पोहोचत नाही. त्यामुळे, मधुमेही व्यक्तींना ते सेवन करत असलेल्या अन्नातून पुरेशी ऊर्जा मिळत नाही आणि त्यांना वारंवार भूक लागते.
डॉक्टरांना कधी भेट द्यायची?
वर नमूद केलेल्या चिन्हांपैकी आणि लक्षणांपैकी कोणतेही आढळल्यास, वैद्यकीय मदत घेणे नेहमीच योग्य ठरते. तुम्हाला मधुमेह आहे की नाही याचे निदान करण्यासाठी तुमचे डॉक्टर तुम्हाला काही चाचण्या लिहून देऊ शकतात. रक्तातील साखरेचे निदान जितक्या लवकर होईल आणि तुम्ही जितक्या लवकर उपचार घ्याल, तितकी तुमची मधुमेहाशी लढण्याची शक्यता अधिक चांगली असेल. तसेच, जर तुम्हाला मधुमेहाचे निदान झाले असेल, तर रक्तातील साखरेमध्ये स्थिरता येईपर्यंत किंवा वैद्यकीय व्यावसायिकाच्या सूचनेनुसार, डॉक्टरांनी सांगितलेली औषधे घेणे सुनिश्चित करा.
निष्कर्ष
मधुमेह नियंत्रणात ठेवता येतो, परंतु त्यासाठी मधुमेहाची सुरुवातीची लक्षणे ओळखणे, डॉक्टरांचा सल्ला घेणे आणि जीवनशैलीत बदल करून उपचार घेणे अनिवार्य आहे. म्हणून, मधुमेहाची लक्षणे जाणवणाऱ्या कोणत्याही व्यक्तीने गंभीर गुंतागुंत टाळण्यासाठी आणि आपल्या जीवनाचा दर्जा सुधारण्यासाठी प्रभावी उपचार मिळवण्याकरिता तपासणी करून घेण्यासाठी डॉक्टरांशी संपर्क साधावा.
