इम्युनोथेरपी: कर्करोग रुग्णांसाठी आशेचा किरण
प्रकाशित तारीख: २३ डिसेंबर २०२४
इम्युनोथेरपी हा कर्करोगावरील एक विशिष्ट उपचार आहे, ज्याची लोकप्रियता दिवसेंदिवस वाढत आहे. या उपचारात, रुग्णाच्या रोगप्रतिकार प्रणालीला लक्ष्य केले जाते आणि तिला कर्करोगाशी लढण्यासाठी पुरेसे मजबूत बनवले जाते. आपल्या सर्वांना माहीत आहे की, रोगप्रतिकार प्रणाली मानवी शरीराला रोग आणि संसर्गाशी लढण्यासाठी जबाबदार असते; कर्करोगाशी लढण्यासाठी ही एक मुख्य गरज आहे. रोगप्रतिकार प्रणालीमध्ये प्रामुख्याने पांढऱ्या रक्त पेशी (WBCs), इतर अवयव, ऊती आणि लसिका प्रणाली यांचा समावेश असतो.
मूलतः, इम्युनोथेरपी हा एक प्रकारचा जैविक उपचार आहे. यामध्ये, कर्करोगावर उपचार करण्यासाठी आणि मानवी शरीरातून तो समूळ नष्ट करण्यासाठी, उपचारासाठी वापरले जाणारे पदार्थ इतर सजीवांपासून मिळवले जातात. हा कर्करोगावरील एक प्रभावी उपचार प्रकार असल्याचे म्हटले जाते आणि यामुळे कर्करोगाच्या रुग्णांना नेहमीपेक्षा जास्त काळ जगण्यास मदत झाली आहे, असे सांगितले जाते.
इम्युनोथेरपी कशी कार्य करते?
कर्करोगाच्या बाबतीत, रोगप्रतिकार प्रणाली कर्करोगाच्या भागामध्ये किंवा ट्यूमरमध्ये आणि त्याच्या आजूबाजूला रोगप्रतिकारक पेशी पाठवते. या पेशींना ट्यूमर इन्फिल्ट्रेटिंग लिम्फोसाइट्स किंवा टीआयएल (TILs) म्हणून ओळखले जाते. कर्करोगग्रस्त भागाभोवती टीआयएलची उपस्थिती हे दर्शवते की रोगप्रतिकार प्रणाली कर्करोगाविरुद्ध प्रभावीपणे कार्य करत आहे. अशा प्रकरणांमध्ये, बरे होण्याची शक्यता जास्त असते. तथापि, काही प्रकरणांमध्ये, कर्करोगग्रस्त भागाजवळ टीआयएल उपस्थित नसतात आणि त्यांची संख्या वाढवणे आव्हानात्मक ठरते.
कोणत्याही परिस्थितीत, रोगप्रतिकारक शक्तीच्या पेशी कर्करोगाच्या पेशींची वाढ रोखू शकतात किंवा पूर्णपणे थांबवू शकतात. तथापि, कर्करोगाच्या पेशी रोगप्रतिकारक शक्तीला निकामी करण्याचा मार्ग शोधून काढतातच आणि तो खालीलप्रमाणे:
- स्वतःमध्ये जनुकीय बदल करून घेऊन, रोगप्रतिकारक शक्तीच्या पेशी टाळल्या जातात.
- त्यांच्या पृष्ठभागावर विशिष्ट पदार्थ किंवा प्रथिने असतात जे रोगप्रतिकारक पेशींची शक्ती नष्ट करतात.
- ट्यूमरच्या सभोवतालच्या निरोगी पेशींचे जनुकीय बदल करा, जे पेशींच्या प्रतिकारशक्ती प्रक्रियेत अडथळा आणतात.
कारण काहीही असो, इम्युनोथेरपी उपचार थेट रोगप्रतिकार शक्तीला अधिक शक्तिशाली बनवण्याचे आणि कर्करोगाशी लढण्यास मदत करण्याचे काम करते.
इम्यूनोथेरपीचे प्रकार
इम्युनोथेरपी कर्करोग उपचार पद्धतींचे अनेक प्रकार आहेत . त्यापैकी काही खालीलप्रमाणे आहेत:
- रोगप्रतिकारक चेकपॉइंट प्रतिबंधक- ही अशी विशिष्ट औषधे आहेत जी इम्यून चेकपॉइंट्सना अवरोधित करतात, ज्यामुळे रोगप्रतिकार प्रणाली अत्यंत मजबूत होते. या औषधामुळे त्यांची शक्ती संतुलित होते आणि पेशी कर्करोगाच्या पेशींना अधिक चांगल्या प्रकारे प्रतिसाद देऊ शकतात.
- टी-सेल हस्तांतरण उपचारपद्धती- या उपचार पद्धतीत, कर्करोगाच्या पेशींशी अधिक चांगल्या प्रकारे लढण्यासाठी टी-पेशींना रोगप्रतिकारशक्तीची चालना दिली जाते. यामध्ये, कर्करोगाच्या गाठीमधील सर्वात सक्रिय रोगप्रतिकारक पेशी घेऊन त्यांमध्ये जनुकीय बदल केले जातात. त्यानंतर, या जनुकीय बदल केलेल्या, शक्तिशाली टी-पेशी मोठ्या प्रमाणात वाढवून कर्करोगाशी लढण्यासाठी शरीरात परत स्थानांतरित केल्या जातात. टी-सेल ट्रान्सफर थेरपीला अॅडॉप्टिव्ह सेल थेरपी, अॅडॉप्टिव्ह इम्युनोथेरपी किंवा इम्युन सेल थेरपी असेही म्हटले जाते.
- मोनोक्लोनल अँटीबॉडीज- या प्रयोगशाळेत तयार केलेल्या विशिष्ट, प्रथिनयुक्त पेशी आहेत, ज्या विशिष्ट कर्करोगाच्या पेशींना लक्ष्य करून त्यांच्याशी जोडल्या जातात. या मोनोक्लोनल अँटीबॉडी पेशी विशिष्ट कर्करोगाच्या पेशींशी जोडल्या जातात आणि त्यांना चिन्हांकित करतात, जेणेकरून रोगप्रतिकारक शक्तीच्या पेशी त्यांच्यावर हल्ला करून त्यांना नष्ट करू शकतील.
- लसीकरण- यांचा उपयोग सहसा सुरुवातीलाच आजार टाळण्यासाठी केला जातो. ते रोगप्रतिकार प्रणालीशी संलग्न होऊन बाधित पेशींना नष्ट करतात.
- रोगप्रतिकारक शक्ती नियंत्रक- हे असे विशिष्ट घटक आहेत जे कर्करोगाविरुद्ध लढण्यासाठी नैसर्गिक रोगप्रतिकार प्रणालीला बळकट करतात. ते सर्वसाधारणपणे काम करतात आणि आवश्यक पेशींना लक्ष्य करतात.
इम्युनोथेरपीची अंमलबजावणी कशी केली जाते?
इम्युनोथेरपी उपचार वेगवेगळ्या प्रकारे केले जातात. ते खालीलप्रमाणे आहेत:
- इंट्राव्हेनस- इम्युनोथेरपीचे औषध थेट शिरेमध्ये टोचले जाते.
- तोंडी- इम्युनोथेरपीसाठी गोळ्या आणि कॅप्सूलच्या स्वरूपात तोंडी औषध उपलब्ध आहे.
- स्थानिक - हे सहसा त्वचेच्या कर्करोगासाठी केले जाते, ज्यामध्ये इम्युनोथेरपी उपचार म्हणून एक विशिष्ट क्रीम किंवा मलम लावले जाते.
- इंट्राव्हेसिकल - ही एक अशी पद्धत आहे ज्यामध्ये इम्युनोथेरपीचे औषध थेट मूत्राशयात ढकलले जाते. इम्युनोथेरपीचा खर्च या विशिष्ट प्रकारासाठी खर्च तुलनेने जास्त असतो, त्यामुळे हा उपचार दुर्मिळ आहे.
इम्युनोथेरपी घेण्याचे वेळापत्रक काय आहे?
इम्युनोथेरपीच्या प्रत्येक सत्रामधील वेळापत्रक किंवा अंतर किंवा थेरपीचा एकूण कालावधी तीन घटकांवर अवलंबून असतो:
- कर्करोगाचा प्रकार आणि त्याची सध्याची अवस्था
- तुम्हाला मिळत असलेल्या इम्युनोथेरपीचा प्रकार
- उपचारांना शरीर एकूणच कसा प्रतिसाद देते
अशा घटकांवर अवलंबून, इम्युनोथेरपीचा कालावधी किंवा वेळापत्रक निश्चित केले जाऊ शकते.
इम्युनोथेरपीने कोणत्या कर्करोगांवर उपचार करता येतात?
इम्युनोथेरपीच्या विविध पद्धती उपलब्ध असल्याने, त्या वेगवेगळ्या प्रकारच्या कर्करोगांवर उपयोगी पडू शकतात. बरे करता येणारे किंवा कमी करता येणारे काही प्रकार खालीलप्रमाणे आहेत:
- मुत्राशयाचा कर्करोग
- गर्भाशयाच्या ग्रीवेचा कर्करोग
- नॉन-स्मॉल सेल फुफ्फुसाचा कर्करोग
- मेसोथेलिओमा (अवयवाच्या भिंतीचा कर्करोग)
- अन्ननलिका कर्करोग
- डोके आणि मान कर्करोग
- मेलेनोमा (त्वचेचा कर्करोग)
- यकृताचा कर्करोगयकृताचे कर्करोग)
- तिहेरी-नकारात्मक स्तनाचा कर्करोग
- किडनी कर्करोग
इम्युनोथेरपीमधील सध्याची संशोधन परिस्थिती
संशोधक इम्युनोथेरपीच्या सध्याच्या प्रक्रिया आणि तंत्रांमध्ये सुधारणा करण्याचा नेहमीच प्रयत्न करत असतात. त्यांना सुधारणेला वाव आढळलेली काही क्षेत्रे खालीलप्रमाणे आहेत:
- संशोधक सामान्य प्रकाराविरुद्धचे अडथळे आणि प्रतिकार दूर करण्यासाठी इम्युन चेकपॉइंट इनहिबिटर्सना इतर इम्युनोथेरपी प्रकार, टार्गेटेड थेरपी आणि रेडिएशन थेरपी तंत्रांसोबत एकत्रितपणे वापरत आहेत.
- कर्करोगाच्या पेशी बाधित भागातील रोगप्रतिकारक शक्तीच्या पेशींची शक्ती कशाप्रकारे कमी करतात, याचे विविध मार्ग शिकणे आणि त्यांचा शोध घेणे. त्यांच्या मते, यामुळे कर्करोगाशी लढण्यासाठी अधिक प्रभावी औषधे विकसित करता येतील.
- ते नवीन आणि अधिक प्रभावी मार्गांचा शोध घेत आहेत, ज्याद्वारे रुग्ण इम्युनोथेरपीला अधिक चांगला प्रतिसाद देऊ शकतील आणि उत्तम परिणाम मिळवू शकतील.
निष्कर्ष
आजकाल कर्करोगाशी लढण्यासाठी अधिकाधिक तंत्रज्ञान विकसित होत असल्यामुळे, इम्युनोथेरपी सकारात्मक प्रगती करत आहे. ही प्रक्रिया अधिक किफायतशीर होणे आवश्यक असले तरी, तिचे परिणाम खूपच चांगले आहेत. कर्करोग बरा करण्याची किंवा किमान तो लक्षणीय पातळीपर्यंत कमी करण्याची आशादायक चिन्हे दिसत आहेत, ज्यामुळे रुग्णांचे आयुर्मान वाढत आहे. शिवाय, या संपूर्ण तंत्राला अधिक शक्तिशाली बनवण्यासाठी होत असलेले अतिरिक्त संशोधनही आश्चर्यकारक काम करत आहे.