रेडिएशन ऑन्कोलॉजिस्ट कर्करोगावर नेमके कसे उपचार करतात, याबद्दलची सविस्तर माहिती मिळवा.

Medically Reviewed By Dr. Deepak Gupta, P.D.C.R. (Clinical Research) , M.D. (Radiation Oncology) , M.B.B.S., Associate Director - Cancer Care

अद्ययावत दिनांक: १५ एप्रिल, २०२५
प्रकाशित तारीख: १० नोव्हेंबर २०२३

Query Form

नाव *

मोबाईल नंबर *

परिचय

कर्करोग हा एक गंभीर आजार आहे जो जगभरातील लाखो लोकांच्या जीवनावर मोठ्या प्रमाणावर परिणाम करत आहे. जागतिक आरोग्य संघटनेनुसार (WHO), कर्करोग हा जागतिक स्तरावर मृत्यूचे दुसरे प्रमुख कारण असून, केवळ २०२० मध्येच अंदाजे १ कोटी मृत्यूंसाठी तो जबाबदार होता. तथापि, तंत्रज्ञान आणि उपचारांच्या पर्यायांमधील प्रगतीमुळे, अनेक कर्करोग रुग्णांच्या प्रकृतीत लक्षणीय सुधारणा झाली आहे. असाच एक उपचार म्हणजे रेडिएशन थेरपी, जो कर्करोग उपचारांचा एक महत्त्वाचा घटक आहे आणि यामध्ये उच्च-ऊर्जा रेडिएशनद्वारे कर्करोगाच्या पेशींवर हल्ला केला जातो. रेडिएशन ऑन्कोलॉजिस्ट हे असे वैद्यकीय व्यावसायिक आहेत जे कर्करोगावर उपचार करण्यासाठी रेडिएशन थेरपीच्या वापरात विशेषज्ञ असतात . या ब्लॉगमध्ये, रेडिएशन ऑन्कोलॉजिस्ट कर्करोगावर नेमके कसे उपचार करतात, याबद्दल आपण सविस्तर माहिती घेणार आहोत.

पण त्याआधी, रेडिएशन थेरपी म्हणजे काय आहे ते आपण समजून घेऊया.

कर्करोगासाठी रेडिएशन थेरपी समजून घेणे

रेडिएशन थेरपी, जी सामान्यतः रेडिओथेरपी म्हणून ओळखली जाते, हा कर्करोगावरील एक उपचार पर्याय आहे. यामध्ये कर्करोगाच्या पेशी नष्ट करण्यासाठी आणि गाठींचा आकार कमी करण्यासाठी एक्स-रे, गॅमा किरण किंवा प्रोटॉन बीम यांसारख्या उच्च-ऊर्जा किरणांचा वापर केला जातो. रेडिएशन थेरपीचा वापर स्वतंत्रपणे किंवा शस्त्रक्रिया किंवा केमोथेरपी यांसारख्या कर्करोगावरील इतर उपचारांसोबत केला जाऊ शकतो.

उपचारांमध्ये वापरले जाणारे रेडिएशन कर्करोगाच्या पेशींमधील डीएनएला नुकसान पोहोचवते, ज्यामुळे त्यांची वाढ आणि विभाजन थांबते. रेडिएशनमुळे नुकसान झाल्यानंतर, कर्करोगाच्या पेशी निरोगी पेशींप्रमाणे स्वतःची दुरुस्ती प्रभावीपणे करू शकत नाहीत, त्यामुळे त्या नष्ट होण्याची शक्यता जास्त असते. रेडिएशन थेरपी सामान्यतः शरीराबाहेरून 'लिनियर ॲक्सिलरेटर' नावाच्या मशीनद्वारे दिली जाते, जे कर्करोग झालेल्या भागावर अचूकपणे लक्ष्य साधते. काही प्रकरणांमध्ये, 'ब्रॅकीथेरपी' नावाच्या प्रक्रियेद्वारे रेडिएशन थेरपी शरीराच्या आतूनही दिली जाऊ शकते.

रेडिएशन थेरपी ही कर्करोग पूर्णपणे बरा करण्याच्या उद्देशाने उपचारात्मक उपचार म्हणून, किंवा प्रगत किंवा मेटास्टॅटिक कर्करोग असलेल्या रुग्णांची लक्षणे कमी करण्याच्या आणि त्यांच्या जीवनाची गुणवत्ता सुधारण्याच्या उद्देशाने उपशामक उपचार म्हणून दिली जाऊ शकते. रेडिएशन थेरपीचा प्रकार आणि कालावधी हा उपचार केल्या जाणाऱ्या कर्करोगाच्या प्रकारावर आणि टप्प्यावर अवलंबून असतो.

रेडिएशन ऑन्कोलॉजिस्टची भूमिका

एमडी रेडिएशन ऑन्कोलॉजिस्ट हे वैद्यकीय व्यावसायिक आहेत जे कर्करोगावर उपचार करण्यासाठी रेडिएशन थेरपीच्या वापरासाठी जबाबदार आणि विशेषज्ञ आहेत. ते प्रत्येक रुग्णाच्या विशिष्ट गरजांनुसार तयार केलेल्या सर्वसमावेशक उपचार योजना विकसित करण्यासाठी कर्करोग उपचार पथकातील इतर सदस्यांसोबत मिळून काम करतात.

रेडिएशन ऑन्कोलॉजिस्टच्या काही सामान्य जबाबदाऱ्यांमध्ये रुग्णाच्या वैद्यकीय इतिहासाचे मूल्यांकन करणे, उपचार योजना तयार करणे, उपचारांवर देखरेख ठेवणे आणि रुग्णांची सुरक्षितता सुनिश्चित करणे, त्यांच्या प्रगतीवर लक्ष ठेवणे, तसेच दुष्परिणाम आणि अस्वस्थता यांचे व्यवस्थापन करणे यांचा समावेश होतो. ते उपचारादरम्यान रुग्णांना आणि त्यांच्या कुटुंबियांना भावनिक आधार आणि समुपदेशन देखील देतात.

रेडिएशन ऑन्कोलॉजिस्ट कर्करोगावर टप्प्याटप्प्याने उपचार कसे करतात

रेडिएशन ऑन्कोलॉजिस्ट कर्करोगावर उपचार करण्यासाठी एक सर्वसमावेशक उपचार योजना तयार करतात, ज्यामध्ये दुष्परिणाम कमी करून कर्करोगावर प्रभावीपणे उपचार करण्यासाठी आवश्यक असलेल्या रेडिएशन थेरपीचा प्रकार, डोस आणि कालावधी नमूद केलेला असतो. ते कसे काम करतात याचा हा एक सविस्तर, टप्प्याटप्प्याचा आढावा आहे.

सल्लामसलत आणि मूल्यांकन: रेडिएशन थेरपीद्वारे कर्करोगावर उपचार करण्याची पहिली पायरी म्हणजे रेडिएशन ऑन्कोलॉजिस्टसोबत प्राथमिक सल्लामसलत करणे. या सल्लामसलतीदरम्यान, रेडिएशन ऑन्कोलॉजिस्ट रुग्णाच्या वैद्यकीय इतिहासाचे आणि सध्याच्या आरोग्य स्थितीचे मूल्यांकन करतील आणि रेडिएशन थेरपी हा एक योग्य उपचार पर्याय आहे की नाही हे ठरवतील.
सिम्युलेशन आणि नियोजन: एकदा रेडिएशन थेरपी योग्य आहे हे निश्चित झाल्यावर, रेडिएशन ऑन्कोलॉजिस्ट रुग्णासोबत मिळून एक सिम्युलेशन आणि उपचार योजना तयार करतात. यामध्ये सीटी स्कॅन किंवा एमआरआय स्कॅनसारख्या इमेजिंग तंत्रज्ञानाचा वापर करून कर्करोगग्रस्त भागाचा ३डी नकाशा तयार केला जातो, ज्यामुळे रेडिएशन ऑन्कोलॉजिस्टना कर्करोगाच्या पेशींना अचूकपणे लक्ष्य करून त्यांच्यावर प्रभावीपणे उपचार करणे शक्य होते.
उपचार पद्धती: रेडिएशन थेरपी सामान्यतः लिनियर ॲक्सिलरेटर नावाच्या मशीनचा वापर करून शरीराबाहेरून दिली जाते. रुग्णाला योग्य स्थितीत ठेवले आहे आणि रेडिएशनचा झोत कर्करोगाच्या भागावर अचूकपणे टाकला आहे, हे सुनिश्चित करण्यासाठी रेडिएशन ऑन्कोलॉजिस्ट आणि रेडिएशन थेरपिस्ट एकत्र काम करतात. रुग्णाला अनेक आठवड्यांच्या कालावधीत दररोज रेडिएशन थेरपी दिली जाते, आणि प्रत्येक उपचार सत्र फक्त काही मिनिटांचे असते.
दुष्परिणाम व्यवस्थापन: रेडिएशन थेरपीमुळे थकवा येणे यांसारखे सुरुवातीचे दुष्परिणाम होऊ शकतात. त्वचेचा त्रासकिंवा मळमळ. रेडिएशन ऑन्कोलॉजिस्ट उपचारादरम्यान रुग्णाच्या प्रगतीवर लक्ष ठेवतील आणि होणाऱ्या कोणत्याही दुष्परिणामांचे व्यवस्थापन करतील. काही प्रकरणांमध्ये, दुष्परिणाम व्यवस्थापित करण्यासाठी औषधे किंवा इतर उपचारपद्धती लिहून दिल्या जाऊ शकतात.
पुढील काळजी: रेडिएशन थेरपी पूर्ण झाल्यावर, रेडिएशन ऑन्कोलॉजिस्ट आणि कर्करोग उपचार पथकातील इतर सदस्यांकडून रुग्णावर बारकाईने लक्ष ठेवले जाईल. कर्करोगावर प्रभावीपणे उपचार झाले आहेत याची खात्री करण्यासाठी आणि तो पुन्हा उद्भवल्याच्या कोणत्याही चिन्हावर लक्ष ठेवण्यासाठी, पुढील इमेजिंग चाचण्या आणि भेटींचे नियोजन केले जाईल.

निष्कर्ष

कर्करोगाच्या उपचारात रेडिएशन थेरपी महत्त्वाची भूमिका बजावते आणि रेडिएशन ऑन्कोलॉजिस्टच आश्चर्यकारक परिणाम साधून लाखो लोकांचे प्राण वाचवतात. तंत्रज्ञान आणि संशोधनातील प्रगतीमुळे, ते कर्करोगाच्या उपचारात अधिक प्रमुख सदस्य बनले आहेत. तथापि, कर्करोगाचे परिणाम सुधारण्यासाठी लवकर निदान होणे महत्त्वाचे आहे, आणि जर तुम्हाला किंवा तुमच्या ओळखीच्या कोणाला कोणतीही चिंताजनक लक्षणे जाणवत असतील किंवा कर्करोगाचे निदान झाले असेल, तर योग्य तपासणी आणि उपचारांसाठी ऑन्कोलॉजी विभागाशी संपर्क साधणे आवश्यक आहे. लक्षात ठेवा, जर सुरुवातीच्या टप्प्यात निदान झालेला कर्करोग बरा होणारा आजार असेल, तर लवकर निदान आणि वेळेवर उपचार केल्यास त्याच्याविरुद्धच्या लढाईत मोठा फरक पडू शकतो. आपले जीवन सुधारण्यासाठी कृती करण्यास आणि तज्ञांची मदत घेण्यास अजिबात संकोच करू नका.