मधुमेहाची अनेक मूळ कारणे आहेत, परंतु त्याचा प्रकार कोणताही असो, त्यामुळे रक्तातील साखरेचे प्रमाण नेहमीच वाढते. साखरेची ही वाढलेली पातळी इन्सुलिनच्या कमतरतेमुळे (जे ग्लुकोजच्या शोषणासाठी आवश्यक असते) किंवा इन्सुलिनच्या साखर शोषून घेण्याच्या असमर्थतेमुळे असू शकते. 

रक्तातील साखरेची पातळी वाढल्यानुसार लक्षणे दिसू लागतात. तथापि, काही प्रकरणांमध्ये मधुमेह असलेल्या व्यक्तींमध्ये कोणतीही लक्षणे दिसत नाहीत. यावर मात करण्याचा सर्वोत्तम मार्ग म्हणजे नियमित आरोग्य तपासणी करून घेणे, ज्यामध्ये रक्तातील ग्लुकोजच्या पातळीसारख्या मूलभूत चयापचय मापदंडांची तपासणी केली जाते.

जरी हे मापदंड सामान्य असले तरी, व्यक्तीने आपल्या डॉक्टरांच्या सल्ल्यानुसार नियमितपणे चाचण्या पुन्हा कराव्यात. ४० वर्षे आणि त्याहून अधिक वयाच्या व्यक्तींसाठी दर तीन वर्षांनी तपासणी करण्याची शिफारस केली जाते. तथापि, जास्त वजन असलेल्या किंवा बैठी जीवनशैली किंवा कुटुंबात मधुमेहाचा इतिहास यांसारखे धोक्याचे घटक असलेल्या व्यक्तींसाठी ही वारंवारता अधिक असते.

टाईप १ आणि टाईप २ मधुमेहाची काही सुरुवातीची चिन्हे आणि लक्षणे येथे दिली आहेत.

1. अत्यधिक तहान आणि वाढलेले लघवीचे प्रमाण
   

   मधुमेहाची दोन प्रमुख लक्षणे म्हणजे जास्त तहान लागणे (पॉलीडिप्सिया) आणि वारंवार लघवी होणे (पॉलीयुरिया). मधुमेहामुळे रक्तात अतिरिक्त साखर जमा होते, ज्यामुळे मूत्रपिंडांना ही अतिरिक्त साखर गाळण्यासाठी आणि शोषून घेण्यासाठी जास्त काम करावे लागते. जर मूत्रपिंड हे काम पूर्ण करू शकले नाहीत, तर ही साखर लघवीवाटे शरीराबाहेर टाकली जाते आणि सोबत शरीरातील उतींमधील इतर द्रवपदार्थही वाहून नेतात. वारंवार लघवी होण्याचे हेच मुख्य कारण आहे, ज्यामुळे व्यक्तीला निर्जलीकरण झाल्यासारखे वाटते. तहान शमवण्यासाठी द्रवपदार्थांचे सेवन वाढल्यास, साहजिकच वारंवार लघवी होऊ लागते.

    

2. थकवा

   
   मधुमेहामुळे उद्भवणाऱ्या अनेक कारणांमुळे थकवा येऊ शकतो. त्यातील एक मुख्य कारण म्हणजे जास्त लघवी झाल्यामुळे होणारे निर्जलीकरण. याचा परिणाम शरीराच्या ऊर्जा निर्मितीसाठी आवश्यक असलेल्या ग्लुकोजच्या साठ्याचा वापर करण्याच्या क्षमतेवर होतो, ज्यामुळे थकवा येतो.

    

3. अस्पष्ट वजन कमी होणे

   
   वजनातील चढउतार हे देखील मधुमेहाशी संबंधित संभाव्य लक्षणांमध्ये मोडतात. वारंवार लघवी झाल्यामुळे शरीरातील साखर कमी होते, म्हणजेच कॅलरीज कमी होतात. मधुमेहामुळे पेशींना साखरेचा वापर करता येत नाही, ज्यामुळे व्यक्तीला सतत भूक लागते. या सर्वांच्या एकत्रित परिणामामुळे वेगाने वजन कमी होण्याची शक्यता असते.

4. धूसर दृष्टी 
   
   रक्तातील साखरेचे वाढलेले प्रमाण अनेकदा डोळ्यांच्या भिंगांसहित इतर ऊतींमधून द्रव खेचून घेते. उपचार न केल्यास, मधुमेहामुळे रेटिनामध्ये नवीन रक्तवाहिन्या तयार होऊ शकतात, ज्यामुळे आधीपासून अस्तित्वात असलेल्या रक्तवाहिन्यांचे नुकसान होते. बहुतेक लोकांमध्ये, सुरुवातीच्या काळात होणारे बदल दृष्टीच्या समस्यांच्या रूपात दिसून येत नाहीत. परंतु जर हे बदल लक्षात न येता वाढत गेले, तर त्यामुळे दृष्टी कमी होऊन कायमचे अंधत्व येऊ शकते.
   

5. जखमा लवकर बऱ्या न होणे किंवा वारंवार होणारे संसर्ग
   

   मधुमेहाने ग्रस्त असलेल्या लोकांना संसर्ग होण्याची शक्यता जास्त असते, असे सामान्यतः दिसून येते. जरी हा संबंध सिद्ध करण्यासाठी कोणतेही तात्काळ संशोधन उपलब्ध नसले तरी, यामागील कारण रक्तातील साखरेची उच्च पातळी असू शकते, जी शरीराच्या नैसर्गिक उपचार प्रक्रियेत अडथळा आणते आणि त्यामुळे संसर्गाशी लढण्याची क्षमता कमी होते. महिलांमध्ये, मूत्राशय आणि योनीमार्गाचे संसर्ग विशेषतः सामान्यपणे आढळतात.

    

6. सुजलेल्या हिरड्या
   

   मधुमेहामुळे संसर्गाची शक्यता वाढत असल्याने, हिरड्यांमध्ये आणि दातांना आधार देणाऱ्या हाडांमध्ये संसर्ग होण्याचा धोका जास्त असतो. हिरड्या मागे सरकणे किंवा सैल होणे आणि हिरड्यांमध्ये व्रण किंवा पू तयार होणे ही सामान्य लक्षणे असू शकतात.

मधुमेहाची संभाव्य लक्षणे समजून घेतल्यास लवकर निदान, उपचार आणि आयुष्यभर उत्तम आरोग्य लाभू शकते.