केमोथेरपी ही कर्करोगावर उपचार करण्यासाठी औषधांच्या मिश्रणाचा वापर करणारी एक उपचार पद्धती आहे. केमोथेरपीमधील 'केमो' म्हणजे ती रासायनिक औषधे, जी तुमच्या शरीरातील कर्करोगाच्या पेशींना मारतात आणि त्यांना विभाजित होण्यापासून व वाढण्यापासून रोखतात.

केमोथेरपीबद्दल तुम्हाला काय माहित असणे आवश्यक आहे

कर्करोगाच्या या उपचार पद्धतीबद्दल तुम्हाला काही गोष्टी माहित असणे आवश्यक आहे.

1. केमोथेरपीसाठी एकापेक्षा जास्त औषधांची आवश्यकता असू शकते.
   
   केमोथेरपीमध्ये काहीवेळा फक्त एकाच औषधाची आवश्यकता असली तरी, सामान्यतः ती इतर औषधांसोबत (कॉम्बिनेशन केमोथेरपी) दिली जाते. याचा उद्देश केवळ रोगाच्या विविध पैलूंना लक्ष्य करणे हाच नाही, तर एकूण औषध-प्रतिकारशक्ती आणि रोग पुन्हा उद्भवण्याची शक्यता टाळणे हा देखील असतो. 
   

2. केमोथेरपी इतर कर्करोग उपचारांसोबत एकत्रितपणे दिली जाऊ शकते.
   
   
   
   कर्करोगाच्या काही प्रकरणांमध्ये (त्याच्या अवस्थेनुसार) बहुआयामी उपचार पद्धतीची आवश्यकता असते. तुमचे डॉक्टर शस्त्रक्रिया/रेडिएशन (स्थानिक कर्करोगावर उपचार करण्यासाठी) आणि केमोथेरपी (शरीरात कर्करोगाच्या पेशींचा प्रसार रोखण्यासाठी) यांचा एकत्रित उपचार पद्धती म्हणून शिफारस करू शकतात.
   

3. केमोथेरपीचे दुष्परिणाम होतात, आणि ते स्वाभाविक आहे.
   केमोथेरपी तुमच्या शरीरात सतत वाढणाऱ्या कर्करोगाच्या पेशींना मारून टाकते. मात्र, याच प्रक्रियेदरम्यान केमोची औषधे तुमच्या शरीरातील निरोगी पेशींनाही नष्ट करू शकतात आणि त्यामुळे तीव्र सुस्ती, केस व वजन कमी होणे, अल्सर यांसारखे अनेक दुष्परिणाम होऊ शकतात.
   
   मात्र, चांगली बातमी ही आहे की केमोथेरपीच्या दुष्परिणामांची तीव्रता प्रत्येक व्यक्तीनुसार वेगवेगळी असते आणि आधुनिक औषधे त्याचे तीव्र दुष्परिणाम कमी करण्यासाठी खूप उपयुक्त ठरू शकतात. तुमच्या उपचारांवर परिणाम न करता तुम्ही सुरक्षितपणे घेऊ शकता अशा वेदनाशामक आणि वांतीरोधक (मळमळ थांबवणाऱ्या) औषधांबद्दल तुमच्या डॉक्टरांना विचारा.
   

4. तुमच्या केमोथेरपीच्या चक्रांबद्दल जाणून घ्या 
   
   
   कर्करोगाच्या प्रसारावर आणि तीव्रतेवर अवलंबून, केमोथेरपीचे उपचार काही महिन्यांपासून ते वर्षांपर्यंत चालू शकतात. एक सामान्य चक्र साधारणपणे २ ते ६ आठवड्यांच्या निश्चित आणि पुनरावृत्त होणाऱ्या वेळापत्रकानुसार दिले जाते. तुम्हाला तुमच्या डॉक्टरांकडे नियमित पाठपुरावा करावा लागेल, जे तुमच्या उपचारांच्या परिणामकारकतेवर लक्ष ठेवतील आणि तुम्हाला केमोच्या पुढील चक्रांची आवश्यकता आहे की नाही हे ठरवतील.
   

5. केमोथेरपीमुळे नेहमीच कर्करोग होतोच असे नाही. 
   
   तुमचे डॉक्टर कर्करोग नसलेल्या प्रक्रियांसाठी सुद्धा केमोथेरपीचा कोर्स लिहून देऊ शकतात. बोन मॅरो ट्रान्सप्लांटसारख्या प्रकरणांमध्ये अनेकदा केमोथेरपी दिली जाते, जिथे शरीरातील पेशींना प्रत्यारोपणासाठी तयार करण्यासाठी तिचा वापर केला जातो.
   
   याचा उपयोग ल्युपस आणि दाहक संधिवातासारख्या स्वयंप्रतिरोधक रोगांमध्ये देखील केला जातो, जिथे रोगप्रतिकार प्रणाली चुकून स्वतःच्याच पेशींवर हल्ला करू लागते आणि त्यामुळे होणारी पेशींची असामान्य वाढ नियंत्रित करण्यासाठी हे वापरले जाते.

कर्करोगाविरुद्धच्या लढाईत केमोथेरपी एक कठीण परीक्षा ठरू शकते, म्हणूनच दुष्परिणामांना सामोरे जाण्यासाठी आपल्या डॉक्टरांशी आणि काळजीवाहकांशी घनिष्ठ संबंध राखणे महत्त्वाचे आहे.