1068
कॉल बॅकची विनंती करा
संपर्क
1068
व्हिटॅमिन सी चे आरोग्य फायदे जाणून घ्या | मेदांता हॉस्पिटल
प्रकाशित: १६ सप्टेंबर २०१७
TABLE OF CONTENTS
व्हिटॅमिन सी शरीराच्या एकूण कार्यामध्ये आणि वाढीमध्ये महत्त्वाची भूमिका बजावते. रोगप्रतिकार प्रणालीच्या कार्यात त्याचा खूप महत्त्वाचा वाटा असतो. बहुतेक तज्ञांच्या मते, व्हिटॅमिन सीचे फायदे सप्लिमेंट्सऐवजी आहारातून मिळवले पाहिजेत. ताजी संत्री आणि नुकताच काढलेला संत्र्याचा रस हे त्याचे चांगले स्रोत आहेत.
व्हिटॅमिन सी चे फायदे
सर्दीच्या लक्षणांवर उपचार करण्यास मदत करते. सर्दी टाळण्यामध्ये व्हिटॅमिन सीच्या गोळ्यांच्या भूमिकेवर नेहमीच वादविवाद होत आला आहे. व्हिटॅमिन सी तुम्हाला सर्दी होण्यापासून रोखू शकते याचा कोणताही पुरावा नसला तरी, अनेक अभ्यासांनी हे दाखवून दिले आहे की ते सर्दीची लक्षणे कमी तीव्र करू शकते आणि सर्दीचा कालावधी कमी करू शकते. व्हिटॅमिन सी एक नैसर्गिक अँटीहिस्टामाइन आहे, त्यामुळे ते शरीरातील हिस्टामाइनचे प्रमाण कमी करून ॲलर्जीमध्ये मदत करते.
त्वचेच्या समस्यांवर उपचार करण्याचा एक नैसर्गिक मार्ग: त्वचेच्या अनेक समस्यांवर उपचार करण्यासाठी व्हिटॅमिन सीचा वापर खूप पूर्वीपासून केला जात आहे. काळे डाग आणि बारीक रेषा कमी करण्यासाठी व्हिटॅमिन सी सीरमचा वापर केला जातो. त्वचेला निरोगी चमक देण्यासाठी आजकाल विविध मॉइश्चरायझर्स, फेस पॅक आणि मास्कमध्ये याचा वापर केला जातो. त्वचेची लवचिकता सुधारून, व्हिटॅमिन सी सुरकुत्या नाहीशा करण्यास आणि त्वचा सैल पडण्यापासून रोखण्यास मदत करते. त्वचेसाठी व्हिटॅमिन सीचा मुख्य फायदा म्हणजे सूर्याच्या हानिकारक अतिनील किरणांपासून त्वचेचे संरक्षण करणे.
यामुळे जखमा लवकर भरण्यास मदत होते . शरीरातील संयोजी उतींमध्ये (त्वचा, कंडरा, स्नायू, अस्थिबंधन इत्यादी) असलेल्या कोलेजन नावाच्या प्रथिनाच्या निर्मितीमध्ये व्हिटॅमिन सी हा एक महत्त्वाचा घटक आहे. त्यामुळे, सर्व प्रकारच्या जखमा लवकर भरण्यास मदत करण्यासाठी व्हिटॅमिन सी खूप उपयुक्त आहे. व्हिटॅमिन सी जखम भरण्याची प्रक्रिया वेगवान करण्यास आणि तुम्हाला लवकर बरे होण्यास मदत करते. हे लहान काप, खोल जखमा, मोडलेली हाडे आणि भाजणे यांसारख्या जखमांवर उपयुक्त ठरते.
तणावाच्या हानिकारक परिणामांपासून संरक्षण करते : व्हिटॅमिन सी मेंदू आणि मज्जासंस्थेचे तणावाच्या हानिकारक परिणामांपासून संरक्षण करण्यात महत्त्वपूर्ण भूमिका बजावते. याचे कारण असे की, शरीराला ॲड्रेनालाईन आणि नॉर-ॲड्रेनालाईन सारखे तणाव संप्रेरक (स्ट्रेस हार्मोन्स) तयार करण्यासाठी पुरेसे व्हिटॅमिन सी आवश्यक असते, जे तणावाच्या 'लढा किंवा पळा' (फाइट ऑर फ्लाइट) प्रतिक्रियेचा भाग आहेत.
कोलेस्ट्रॉल कमी करण्यास मदत करते: रक्तातील कोलेस्ट्रॉलची पातळी कमी करण्यासाठी व्हिटॅमिन सी एक महत्त्वाचा घटक आहे. ते कोलेस्ट्रॉलचे पित्त क्षारांमध्ये (bile salts) रूपांतर करण्याच्या प्रक्रियेला गती देते, जे शरीरासाठी बाहेर टाकण्यास सोपे असतात. तुमचे कोलेस्ट्रॉल कमी करण्याचे काही नैसर्गिक उपाय येथे दिले आहेत.
रक्तप्रवाह सुधारते: हृदयविकाराच्या झटक्यादरम्यान, रक्तवाहिन्या रुंद न झाल्यामुळे रक्तप्रवाहात अडथळा निर्माण होतो आणि त्यामुळेच रक्तवाहिन्यांचे बहुतेक नुकसान होते. जेव्हा हृदयाला रक्तपुरवठा करणाऱ्या कोरोनरी धमन्या रुंद होऊ शकत नाहीत, तेव्हा छातीत दुखणे किंवा अँजिना होऊ शकतो. अभ्यासातून असे दिसून आले आहे की व्हिटॅमिन सीची अगदी कमी मात्रा देखील अँजिना पेक्टोरिस, कंजेस्टिव्ह हार्ट फेल्युअर आणि उच्च रक्तदाब असलेल्या लोकांना त्यांच्या रक्तवाहिन्या मोकळ्या करण्यास मदत करू शकते.
व्हिटॅमिन सी एक उत्कृष्ट अँटिऑक्सिडंट आहे , जे हृदयविकार आणि स्ट्रोकचा धोका कमी करण्यास मदत करते. ते फ्री रॅडिकल्स नष्ट करते, जे धमन्यांच्या भिंतींना नुकसान पोहोचवतात आणि हृदयविकार व स्ट्रोकची शक्यता वाढवतात. याशिवाय, ते कोलेस्ट्रॉल कमी करते आणि रक्तप्रवाह सुधारते, ज्यामुळे हृदयविकार दूर ठेवण्यास मदत होते.
मधुमेही व्यक्तींमधील साखरेची पातळी नियंत्रित करते . मधुमेही व्यक्तींनी आपल्या आहाराबाबत काळजी घेणे आवश्यक आहे, परंतु व्हिटॅमिन सी असलेले पदार्थ त्यांच्यासाठी चांगले असतात. ते रक्तातील साखरेचे प्रमाण नियंत्रित करते आणि मधुमेहामुळे होणाऱ्या समस्यांपासून संरक्षण करते.
कर्करोगावर उपचार करण्यास मदत करते: एका अभ्यासात असे आढळून आले आहे की व्हिटॅमिन सीची उच्च मात्रा कर्करोगाच्या रुग्णांसाठी केमोथेरपीमध्ये वापरल्या जाणाऱ्या औषधांना कर्करोगाच्या पेशी नष्ट करण्यासाठी अधिक प्रभावी बनवू शकते. तसेच, व्हिटॅमिन सी फक्त त्याच पेशींना इजा पोहोचवते ज्यांना पोहोचवणे अपेक्षित आहे, असेही दिसून आले आहे. हे इतर औषधांपेक्षा वेगळे आहे, कारण ती औषधे निरोगी पेशींनाही नुकसान पोहोचवू शकतात. संशोधकांना वाटते की व्हिटॅमिन सी हे अंडाशयाचा, फुफ्फुसाचा आणि काही वेगवेगळ्या प्रकारच्या कर्करोगावर उपचार करण्यासाठी एक सुरक्षित आणि किफायतशीर मार्ग असू शकतो.
मज्जासंस्थेच्या विकारांची वाढ मंदावू शकते . एका जर्मन अभ्यासात असे आढळून आले की, सौम्य स्मृतिभ्रंश असलेल्या लोकांच्या रक्तात व्हिटॅमिन सी, बीटा-कॅरोटीन आणि लायकोपीनची पातळी कमी होती. यावरून असे सूचित होते की, शरीरातील व्हिटॅमिन सीचे प्रमाण वाढवल्यास अल्झायमर रोग आणि इतर मज्जासंस्थेच्या विकारांची (AD) वाढ मंदावण्यास मदत होऊ शकते.
दम लागण्यास मदत करते : फिनलंडमधील हेलसिंकी विद्यापीठाच्या एका अभ्यासात असे आढळून आले आहे की, व्हिटॅमिन सी तीव्र व्यायाम आणि शारीरिक हालचालींमुळे होणारे श्वासनलिकेचे आकुंचन (bronchoconstriction) लक्षणीयरीत्या कमी करते. श्वासनलिकेच्या आकुंचनामुळे तुम्हाला खोकला येऊ शकतो, श्वास घेताना घरघर लागू शकते आणि पुरेशी हवा घेण्यास त्रास होऊ शकतो.
दमा - व्हिटॅमिन सी दीर्घकाळ दमा असलेल्या लोकांना त्यांची लक्षणे सुधारून मदत करू शकते. व्हिटॅमिन सी फुफ्फुसे आणि श्वसनमार्ग अधिक चांगल्या प्रकारे कार्य करण्यास मदत करते कारण ते एक अँटिऑक्सिडेंट आणि अँटीहिस्टामाइन आहे. असे आढळून आले आहे की दररोज १,००० ते २,००० मिग्रॅ व्हिटॅमिन सी घेतल्याने शरीरात हिस्टामाइन तयार होणे थांबू शकते, जे दम्याच्या रुग्णांमध्ये दाह निर्माण करते.
संधिवाताची लक्षणे कमी करण्यास मदत करते: जेव्हा उपास्थी ऊती (कार्टिलेज) तयार करण्यास, त्यांची देखभाल करण्यास आणि दुरुस्त करण्यास मदत करणाऱ्या पेशीय प्रक्रिया बिघडतात, तेव्हा संधिवात होतो. उपास्थीवरील शारीरिक ताणामुळे कोलेजनचे विघटन होऊ शकते आणि त्याची निर्मिती थांबते. कोलेजनच्या निर्मितीसाठी व्हिटॅमिन सीची आवश्यकता असल्याने, व्हिटॅमिन सी संधिवात असलेल्या लोकांना त्यांच्या सांध्यांमधील वेदना, दाह आणि सूज कमी करण्यास मदत करते. तसेच ते सांध्यांना लवचिक ठेवते आणि त्यांना निरोगी ठेवण्यास मदत करते.
मोतीबिंदूचा धोका कमी करते : व्हिटॅमिन सी लोकांना अधिक चांगले पाहण्यास मदत करते, पण त्याचबरोबर ते त्यांना मोतीबिंदू होण्यापासूनही वाचवते. मोतीबिंदू म्हणजे डोळ्यांची भिंगे अपारदर्शक होणे, ज्यामुळे वृद्ध लोकांना अंधत्व येऊ शकते. याचे कारण असे की, जेव्हा तुम्ही थेट सूर्याकडे पाहता तेव्हा तयार होणारे सर्व फ्री रॅडिकल्स काढून टाकण्यासाठी तुमच्या डोळ्यांच्या भिंगाला भरपूर व्हिटॅमिन सीची आवश्यकता असते.
क्षयरोगाच्या उपचारात मदत होऊ शकते: 'नेचर कम्युनिकेशन्स'मध्ये प्रकाशित झालेल्या एका ताज्या अभ्यासात असे आढळून आले आहे की, व्हिटॅमिन सी क्षयरोगास कारणीभूत असलेल्या जीवाणूंना मारू शकते. जरी व्हिटॅमिन सीच्या जीवाणूविरोधी परिणामांची अद्याप माणसांवर चाचणी केली गेली नसली तरी, हे परिणाम उत्साहवर्धक असून त्यांचा अधिक अभ्यास करणे योग्य आहे.
व्हिटॅमिन सीचे दुष्परिणाम कोणते आहेत?
बहुतेक लोकांना वाटते की व्हिटॅमिन सी सुरक्षित आहे. पण त्याचे जास्त प्रमाणात सेवन केल्यास दुष्परिणाम होऊ शकतात. त्यापैकी काही खालीलप्रमाणे आहेत:
छातीत जळजळ
मळमळ
डोकेदुखी
पोटात दुखते
अतिसार
मूतखडे
व्हिटॅमिन सी चे दुष्परिणाम जास्त प्रमाणात घेतल्यास होण्याची शक्यता अधिक असते. जर तुम्ही दिवसाला २,००० मिलिग्रॅमपेक्षा जास्त घेतले, तर तुम्हाला अतिसार किंवा मुतखडा होण्याची शक्यता वाढू शकते. जर तुम्हाला पूर्वी मुतखडा झाला असेल, तर दिवसाला १,००० मिलिग्रॅमपेक्षा जास्त घेतल्यास तो पुन्हा होण्याची शक्यता वाढू शकते.
तज्ञांच्या मते, सर्वोत्तम व्हिटॅमिन सी सप्लिमेंट हे सर्वात सुरक्षित आणि मौल्यवान पोषक तत्वांपैकी एक आहे. व्हिटॅमिन सी कदाचित सामान्य सर्दी बरी करणार नाही, परंतु ते रोगप्रतिकार शक्तीच्या समस्या, हृदयरोग, डोळ्यांचे आजार, प्रसूतीपूर्व आरोग्य समस्या आणि त्वचेवरील सुरकुत्यांपासून संरक्षण करण्यास मदत करू शकते. प्रौढांसाठी, सहन करण्यायोग्य कमाल सेवन पातळी, म्हणजेच दिवसाला जास्तीत जास्त जेवढे सेवन केल्याने तुम्हाला हानी पोहोचणार नाही, ती २००० मिग्रॅ आहे.
निष्कर्ष
व्हिटॅमिन सी हे एक अत्यावश्यक पोषक तत्व आहे जे शरीरातील रोगप्रतिकारशक्ती मजबूत करण्यापासून ते त्वचेचे आरोग्य सुधारणे, जखमा लवकर भरणे आणि हृदयाच्या कार्यापर्यंत अनेक कार्यांना मदत करते. फळे आणि भाज्यांसारख्या नैसर्गिक अन्न स्रोतांमधून त्याचे नियमित सेवन करणे हा त्याचे फायदे मिळवण्याचा सर्वात सुरक्षित आणि प्रभावी मार्ग आहे.
व्हिटॅमिन सीचे आरोग्यासाठी अनेक फायदे असले तरी, त्याचे योग्य प्रमाणात सेवन करणे महत्त्वाचे आहे. अतिरिक्त सेवनामुळे, विशेषतः सप्लिमेंट्सद्वारे, दुष्परिणाम होऊ शकतात. संतुलित आहार घेतल्यास आणि दररोजच्या शिफारस केलेल्या मर्यादेचे पालन केल्यास, तुम्ही कोणत्याही धोक्याशिवाय त्याचे जास्तीत जास्त फायदे मिळवू शकता.
एकंदरीत, संपूर्ण आरोग्य राखण्यात आणि विविध आजार टाळण्यात व्हिटॅमिन सी महत्त्वाची भूमिका बजावते. आपल्या दैनंदिन आहारात याचा समावेश करणे, हे उत्तम आरोग्याच्या दिशेने एक सोपे पण प्रभावी पाऊल आहे.
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न
व्हिटॅमिन सीचे नेमके फायदे काय आहेत?
व्हिटॅमिन सीचे फायदे म्हणजे शरीरावर होणारे त्याचे सकारात्मक परिणाम. ते रोगप्रतिकारशक्ती वाढवण्यास, त्वचेचे आरोग्य जपण्यास, जखम भरण्यास मदत करते, लोहाचे शोषण सुधारते आणि एक शक्तिशाली अँटिऑक्सिडंट म्हणून काम करते.मला व्हिटॅमिन सीचे पुरेसे फायदे मिळत आहेत की नाही हे कसे कळेल?
जर तुम्हाला सर्वसाधारणपणे निरोगी वाटत असेल, तुमची प्रतिकारशक्ती चांगली असेल आणि तुमची त्वचा व हिरड्या निरोगी असतील, तर तुम्हाला पुरेसे व्हिटॅमिन सी मिळत असण्याची शक्यता आहे. फळे आणि भाज्यांचा समावेश असलेल्या संतुलित आहारातून सहसा पुरेसे व्हिटॅमिन सी मिळते.व्हिटॅमिन सीची पातळी कमी होण्याची सुरुवातीची लक्षणे कोणती आहेत?
कमतरतेच्या सुरुवातीच्या लक्षणांमध्ये थकवा, कमजोरी, कोरडी त्वचा, हिरड्यांमधून रक्त येणे, वारंवार होणारे जंतुसंसर्ग आणि जखमा उशिरा भरणे यांचा समावेश होतो.सामान्यतः व्हिटॅमिन सीची पातळी कमी होण्याची कारणे काय आहेत?
फळे आणि भाज्यांचे कमी सेवन, अयोग्य आहार, धूम्रपान, मद्यपान आणि काही विशिष्ट वैद्यकीय परिस्थितींमुळे व्हिटॅमिन सीची कमतरता निर्माण होऊ शकते.व्हिटॅमिन सीची कमतरता गंभीर किंवा जीवघेणी असते का?
सौम्य कमतरता सामान्य आणि गंभीर नसते, परंतु तीव्र कमतरतेमुळे स्कर्वी होऊ शकतो, ज्यावर उपचार न केल्यास ॲनिमिया, हिरड्यांचे आजार आणि त्वचेच्या समस्या उद्भवू शकतात.व्हिटॅमिन सीच्या कमतरतेचे निदान करण्यासाठी कोणत्या चाचण्या केल्या जातात?
डॉक्टर व्हिटॅमिन सीची पातळी मोजण्यासाठी आणि ॲनिमियासारख्या संबंधित कमतरतांचे मूल्यांकन करण्यासाठी रक्त तपासणीची शिफारस करू शकतात.व्हिटॅमिन सीचे फायदे मिळवण्याचे सर्वोत्तम मार्ग कोणते आहेत?
संत्री, लिंबू, पेरू, किवी, स्ट्रॉबेरी, शिमला मिरची आणि ब्रोकोली यांसारख्या फळे आणि भाज्यांनी समृद्ध आहार घेणे हा सर्वोत्तम मार्ग आहे. गरज भासल्यास पूरक आहाराची शिफारस केली जाऊ शकते.व्हिटॅमिन सीची कमतरता पूर्णपणे बरी करता येते का?
हो, योग्य आहार आणि पूरक आहाराने ते पूर्णपणे सुधारता येते. व्हिटॅमिन सीचे सेवन वाढवल्यावर बहुतेक लक्षणे लवकर सुधारतात.व्हिटॅमिन सीच्या कमतरतेवर उपचार न केल्यास कोणत्या गुंतागुंती निर्माण होऊ शकतात?
उपचार न केलेल्या कमतरतेमुळे स्कर्वी, रोगप्रतिकारशक्ती कमी होणे, सांधेदुखी, जखमा लवकर न भरणे, ॲनिमिया आणि संसर्गाचा वाढलेला धोका होऊ शकतो.व्हिटॅमिन सीच्या बाबतीत मी डॉक्टरांचा सल्ला केव्हा घ्यावा?
सामान्य आहार घेऊनही तुम्हाला सतत थकवा, हिरड्यांमधून रक्त येणे, वारंवार जंतुसंसर्ग होणे किंवा कमतरतेची लक्षणे जाणवत असल्यास, तुम्ही डॉक्टरांचा सल्ला घ्यावा.
