1068
कॉल बॅकची विनंती करा
संपर्क
1068
उच्च रक्तदाबाचा धोका कमी करण्यासाठी ६ टिप्स
प्रकाशित तारीख: १० नोव्हेंबर २०२३
उच्च रक्तदाब , ज्याला हायपरटेन्शन असेही म्हणतात, ही भारतातील एक प्रचलित आरोग्य समस्या आहे, जी मोठ्या संख्येने लोकांना प्रभावित करते. जागतिक आरोग्य संघटनेच्या अहवालानुसार, भारतातील अंदाजे चारपैकी एक प्रौढ व्यक्ती उच्च रक्तदाबाने ग्रस्त आहे. आश्चर्याची गोष्ट म्हणजे, त्यापैकी केवळ १२ टक्के लोकच आपला रक्तदाब यशस्वीपणे नियंत्रणात ठेवू शकतात. जागतिक आरोग्य संघटनेनुसार, भारताने सध्याच्या दरांच्या तुलनेत २०२५ पर्यंत उच्च रक्तदाबाचे प्रमाण २५ टक्क्यांनी कमी करण्याचे उद्दिष्ट ठेवले आहे. उच्च रक्तदाबामध्ये धमन्यांच्या भिंतींवर रक्तदाब सातत्याने वाढलेला असतो. असे असले तरी, व्यक्ती काही जीवनशैली पद्धतींचा अवलंब करून उच्च रक्तदाबाचा धोका कमी करू शकतात.
रक्तदाब समजून घेणे
रक्तदाबाच्या पातळीवरून हृदय व रक्तवाहिन्यांच्या आरोग्यावर लक्ष ठेवले जाते. रक्तदाबाच्या पातळीची दोन प्रमुख मूल्ये आहेत, जी आरोग्याची स्थिती निश्चित करण्यास मदत करतात.
१२०/८० mmHg पेक्षा कमी रक्तदाब सामान्य मानला जातो आणि तो निरोगी हृदय व रक्तवाहिन्या प्रणालीचे द्योतक आहे. जेव्हा रक्तदाब १४०/९० mmHg असतो, तेव्हा आरोग्याकडे लक्ष देण्याची गरज असते. याव्यतिरिक्त, एक अशी स्थिती देखील आहे जिला 'प्रीहायपरटेन्शन' (prehypertension) म्हणून ओळखले जाते, ज्यामध्ये रक्तदाब या दोन मूल्यांच्या दरम्यान असतो आणि हे एक धोक्याचे चिन्ह मानले जाते, ज्यावर त्वरित उपाययोजना करणे आवश्यक असते.
उच्च रक्तदाबाची सामान्य लक्षणे
उच्च रक्तदाब ही एक सामान्य आरोग्य समस्या आहे आणि अनेकदा त्याची कोणतीही स्पष्ट लक्षणे दिसत नाहीत. परंतु असे काही संकेत आहेत जे तुम्हाला तुमच्या पालकांमध्ये तो ओळखण्यास मदत करू शकतात. योग्य वेळी उपचार न केल्यास, उच्च रक्तदाबामुळे रक्तवाहिन्या आणि अवयवांना हानी पोहोचू शकते, ज्यामुळे हृदयविकार, पक्षाघात, मूत्रपिंडाच्या समस्या आणि इतर अनेक आजारांचा धोका वाढतो. चांगली बातमी ही आहे की तुम्ही उच्च रक्तदाब टाळू शकता आणि तो नियंत्रणात ठेवू शकता.
उच्च रक्तदाबाचा धोका नियंत्रित करण्यासाठी जीवनशैलीतील बदल
टीप १: मिठाचे सेवन मर्यादित करा
तुमच्या शरीरात मीठ जितके जास्त असते, तितकेच शरीरात पाणी साठते आणि रक्ताचे प्रमाण वाढते. यामुळे कालांतराने रक्तदाब वाढू शकतो. म्हणून, मिठाचे सेवन मर्यादित ठेवल्यास व्यक्तीला रक्तदाबाच्या धोक्याचा सहज सामना करता येतो. योग्य प्रमाणात मीठ सेवन करणे हानिकारक नाही, परंतु गरजेपेक्षा जास्त मीठ सेवन केल्यास शरीराचे मोठे नुकसान होऊ शकते. त्यामुळे, दररोज तुमच्या शरीरात किती मीठ जाते याबद्दल जागरूक रहा.
टीप २: नियमित व्यायाम करा
नियमित व्यायामाचे अगणित फायदे आहेत. आयुष्यात एकदा तरी नियमित व्यायाम करावा, असे आपल्याला सर्वांना सांगितले जाते. याचे कारण असे की, जेव्हा आपण दररोज व्यायाम करतो, तेव्हा आपल्या शरीराचे योग्य व्यवस्थापन आणि निरीक्षण होते. नियमित व्यायामामुळे रक्तदाब कमी होतो आणि शरीरातील हृदय तसेच रक्तवाहिन्यांचे आरोग्य सुधारते, हे सिद्ध झाले आहे. तसेच, यामुळे शरीरातील रक्तप्रवाहास चालना आणि मदत मिळते. या समस्येवर मोठ्या प्रमाणात मात करण्यासाठी जलद चालणे, पोहणे, सायकलिंग यांसारख्या अनेक व्यायामांची सवय लावता येते.
टीप ३: डॅश डाएटचा अवलंब करा
येथे 'DASH' या संज्ञेचा अर्थ 'उच्च रक्तदाब थांबवण्यासाठीचे आहारविषयक उपाय' (Dietary Approaches to Stop Hypertension) असा आहे. DASH आहार दररोज हृदयासाठी आरोग्यदायी आणि संतुलित आहार घेण्यावर लक्ष केंद्रित करतो. यामध्ये फळे, भाज्या, संपूर्ण धान्य आणि प्रथिने खाण्याचा, तसेच जंक फूड, सोडियमयुक्त पदार्थ आणि संतृप्त चरबीयुक्त पदार्थ कमी करण्याचा सल्ला दिला जातो.
टीप ४: निरोगी वजन टिकवून ठेवा
आपल्याला माहीत असलेल्या अनेक आजारांचे मूळ कारण लठ्ठपणा आहे. अतिरिक्त वजनामुळे संपूर्ण हृदय व रक्तवाहिन्यासंबंधी प्रणालीवर दबाव येतो. लठ्ठपणाशी लढण्यासाठी, नियमित व्यायाम करणे आणि संतुलित आहार घेणे आवश्यक आहे. चयापचय सुधारण्यास आणि स्नायूंची वाढ करण्यास मदत करणाऱ्या क्रिया करा. उदाहरणार्थ, स्ट्रेंथ ट्रेनिंग हा एक उत्तम पर्याय असू शकतो.
टीप ५: तणावाचे व्यवस्थापन करा
लठ्ठपणाप्रमाणेच, तणाव हे देखील आज अनेक आजारांच्या सर्वात सामान्य मूळ कारणांपैकी एक आहे. त्यामुळे रक्तदाबाची पातळी त्वरित वाढू शकते आणि उच्च रक्तदाब होऊ शकतो. झोपेला प्राधान्य देणे, आरोग्यदायी आहार घेणे आणि सजगतेचा सराव करणे तुम्हाला तणावाचे चांगल्या प्रकारे व्यवस्थापन करण्यास मदत करू शकते. तुमच्या भावनिक आरोग्यासाठी एक मजबूत आधार प्रणाली तयार करणे देखील आवश्यक आहे.
टीप ६: मद्यपानाचे प्रमाण मर्यादित ठेवा आणि धूम्रपान सोडा
काही गोष्टींचा समावेश करणे महत्त्वाचे असले तरी, त्या कमी करणेही तितकेच महत्त्वाचे आहे. सौम्य ते मध्यम प्रमाणात मद्यपान करणे किंवा ते पूर्णपणे टाळणे, यामुळे व्यक्तीला उच्च रक्तदाबाच्या समस्यांवर लवकर मात करण्यास मदत होऊ शकते. त्याचबरोबर, धूम्रपानही टाळले पाहिजे.
निष्कर्ष
उच्च रक्तदाब, ज्याला हायपरटेन्शन असेही म्हणतात, ही एक अशी स्थिती आहे जिचा सामना करणे कठीण होऊ शकते, विशेषतः जर एखाद्या व्यक्तीला पुढे कोणती योग्य पावले उचलावीत याची माहिती नसेल. ही स्थिती सहजपणे व्यवस्थापित करता येते आणि टाळता येते, तसेच योग्य उपचाराने ती बरी होण्यास फारसा वेळ लागत नाही. निरोगी सवयींसह एका सर्वांगीण दिनक्रमाचे पालन करणे, हा आजार जास्तीत जास्त प्रमाणात नाहीसा करण्याची गुरुकिल्ली ठरू शकते.
हा ब्लॉग 'जागतिक उच्च रक्तदाब दिन: उच्च रक्तदाबाचा धोका कमी करण्यासाठी ६ जीवनशैलीतील बदल' या प्रसिद्धी लेखावरून रूपांतरित करण्यात आला आहे.
