कैथल, २६ सप्टेंबर २०२६: पचनसंस्था आणि यकृताशी संबंधित तक्रारी या दैनंदिन व्यवहारात डॉक्टरांना आढळणाऱ्या सामान्य आरोग्य समस्यांपैकी आहेत, जसे की आम्लपित्त, गॅस्ट्रायटीस, बद्धकोष्ठता आणि इरिटेबल बाऊल सिंड्रोमची लक्षणे, तसेच फॅटी लिव्हर डिसीज, हिपॅटायटीस आणि यकृताचे इतर आजार. जरी यापैकी काही विकार सुरुवातीला सौम्य किंवा अस्पष्ट लक्षणांसह दिसून येत असले तरी, कोणताही अंतर्निहित आजार शोधण्यासाठी आणि गुंतागुंत टाळण्यासाठी लवकर तपासणी करणे उपयुक्त ठरते.

२६ सप्टेंबर २०२६ रोजी कर्नाल येथे आयोजित एका ज्ञान-वाटप कार्यक्रमात, न्यूजवीकने २०२६ मध्ये भारतातील सर्वोत्तम रुग्णालय म्हणून मानांकन दिलेल्या, गुरुग्रामस्थित मेदांता – द मेडिसिटी येथील डॉक्टरांनी नमूद केले की, पोटात सतत अस्वस्थता, वारंवार होणारा आम्लपित्त, पोट फुगणे, शौचाच्या सवयींमध्ये बदल, अस्पष्ट वजन घटणे, कावीळ किंवा दीर्घकाळ टिकणारा थकवा यांसारख्या लक्षणांकडे दुर्लक्ष करू नये, विशेषतः जर ती लक्षणे वारंवार उद्भवत असतील किंवा दीर्घकाळ टिकून राहत असतील.

मेदांता गुरुग्राम येथील गॅस्ट्रोएन्टेरोलॉजी विभागाचे वरिष्ठ संचालक डॉ. पवन रावल म्हणाले, “पचनसंस्थेचे आणि यकृताचे अनेक आजार सामान्य वाटणारी लक्षणे दर्शवतात, उदाहरणार्थ, आम्लपित्त, पोटात अस्वस्थता, पोट फुगल्यासारखे वाटणे किंवा शौचाच्या सवयींमध्ये बदल. महत्त्वाचे हे आहे की, ही लक्षणे सतत जाणवत आहेत, पुन्हा पुन्हा येत आहेत किंवा धोक्याच्या चिन्हांसोबत आहेत, हे ओळखून पुढील तपासणीची गरज आहे हे लक्षात घ्यावे. योग्य वैद्यकीय तपासणी करून, आवश्यक चाचण्या करून आणि वेळेवर उपचार करून, सामान्यतः सहजपणे हाताळता येणाऱ्या आजाराला अधिक गंभीर आजारात रूपांतरित होण्यापासून रोखणे शक्य आहे.”

त्यांनी पुढे असेही नमूद केले की, ज्या रुग्णांमध्ये चयापचयाशी संबंधित धोक्याचे घटक आहेत, किंवा जे लठ्ठ, मधुमेही आहेत किंवा जास्त प्रमाणात मद्यपान करतात, त्यांच्या यकृताच्या आरोग्याकडेही विशेष लक्ष देणे आवश्यक आहे, कारण फॅटी लिव्हर डिसीजसारखे आजार दीर्घकाळापर्यंत लक्षणविरहित राहू शकतात.

आयएमएच्या स्थानिक शाखेच्या सहकार्याने कैथल येथे आयोजित एका कार्यक्रमात, “दैनंदिन व्यवहारात डॉक्टरांना भेडसावणाऱ्या सामान्य पचनसंस्था आणि यकृताच्या समस्या” या विषयावरील पॅनल चर्चेत डॉ. रावल सहभागी झाले होते. त्यांच्यासोबत मेदांता गुरुग्राम येथील गॅस्ट्रोएन्टेरोलॉजी सल्लागार डॉ. शुभम मेहता आणि मेदांता गुरुग्राम येथील गॅस्ट्रोएन्टेरोलॉजी सहयोगी सल्लागार डॉ. हितेश पांचाल हे उपस्थित होते.

पॅनेल चर्चेत अधोरेखित केलेल्या काही जठरांत्रविषयक समस्यांमध्ये गॅस्ट्रोएसोफेजियल रिफ्लक्स डिसीज (GERD), गॅस्ट्रायटीस, पेप्टिक अल्सर डिसीज, बद्धकोष्ठता, इरिटेबल बाऊल सिंड्रोम आणि जठरांत्र संसर्ग यांचा समावेश होता. यकृताशी संबंधित चिंतांमध्ये फॅटी लिव्हर डिसीज, व्हायरल हेपेटायटिस, मद्यपानाशी संबंधित यकृताचे आजार आणि नियमित आरोग्य तपासणीदरम्यान योगायोगाने आढळलेल्या यकृत कार्य चाचण्यांमधील असामान्यता यांचा समावेश होता.

डॉ. रावल म्हणाले, “ आमच्याकडे अनेकदा असे रुग्ण येतात, जे महिनोनमहिने स्वतःहून वारंवार होणारा आम्लपित्त, पोटातील अस्वस्थता किंवा शौचाच्या सवयींमधील बदलांचा सामना करत असतात. महत्त्वाची गोष्ट म्हणजे लक्षणे आणि छुपे धोक्याचे घटक लवकर ओळखणे. जेव्हा आपण त्यांना लवकर ओळखतो, तेव्हा आपण चाचण्या करून उपाययोजना करू शकतो. यामुळे आजार अधिक गंभीर होण्यापासून रोखण्यास आणि दीर्घकालीन परिणाम सुधारण्यास मदत होते.”

डॉक्टरांनी सांगितले की, लक्षणांचे स्वरूप आणि कालावधी, तसेच रुग्णाचा वैद्यकीय इतिहास आणि जोखमीचे घटक यांवरून पुढील चाचण्यांची गरज आहे की नाही हे ठरवण्यास मदत होते. या मूल्यांकनामध्ये रक्त चाचण्या, यकृत कार्य चाचण्या, अल्ट्रासाऊंड किंवा इतर इमेजिंग स्कॅन, एंडोस्कोपी आणि विशेष चाचण्यांचा समावेश असू शकतो.

वजन नियंत्रणात ठेवणे, संतुलित आहार घेणे, मद्यपान मर्यादित प्रमाणात करणे, सक्रिय राहणे आणि अनावश्यक औषधे टाळणे या सर्व गोष्टी पचनसंस्था आणि यकृताचे आरोग्य सुधारण्यास मदत करतात. डॉ. रावल म्हणाले, “जोपर्यंत यकृताच्या समस्यांचा दैनंदिन जीवनावर परिणाम होऊ लागत नाही, तोपर्यंत लोक अनेकदा त्याकडे दुर्लक्ष करतात. आता आतडे आणि यकृताच्या आरोग्याकडे लक्ष दिल्यास, भविष्यात उद्भवणाऱ्या गंभीर समस्या टाळण्यात मोठा फरक पडू शकतो.”