बदलती जीवनशैली, वाढता ताण, अस्वास्थ्यकर खाण्याच्या सवयी आणि शारीरिक हालचालींचा अभाव यांमुळे हृदयविकार ही भारतातील सर्वात मोठ्या आरोग्य समस्यांपैकी एक असून, त्याचा वाढत्या प्रमाणात तरुण वयातील लोकांवर परिणाम होत आहे. 

न्यूजवीकने २०२६ मध्ये 'भारतातील सर्वोत्कृष्ट रुग्णालय' म्हणून गौरवलेल्या, गुरुग्रामस्थित 'मेदांता- द मेडिसिटी' येथील तज्ज्ञांनी नमूद केले की, आजकाल बहुतेक नोकरदार व्यावसायिक बैठी जीवनशैली, कामाचे दीर्घ तास, अनियमित झोप आणि वाढत्या मानसिक तणावाचा सामना करत आहेत. तथापि, त्यांनी यावर जोर दिला की, साधे जीवनशैलीतील बदल आणि वेळेवर जनजागृती करून मोठ्या संख्येने प्रकरणे आणि मृत्यू टाळता येऊ शकतात.

पद्मश्री पुरस्कार विजेते आणि मेदांता गुरुग्राम येथील इंटरव्हेंशनल कार्डिओलॉजी विभागाचे अध्यक्ष डॉ. प्रवीण चंद्र यांनी सांगितले की, नियमित व्यायाम, संतुलित आहार, तणाव व्यवस्थापन आणि धूम्रपान टाळणे यांसारख्या आरोग्यदायी दैनंदिन सवयी अंगीकारल्यास हृदयविकारामुळे होणारे जवळपास ९०% मृत्यू टाळता येतात. ते म्हणाले, “हृदयविकार आता केवळ वृद्ध लोकांपुरता मर्यादित राहिलेला नाही. उच्च रक्तदाब, मधुमेह, लठ्ठपणा आणि तणावामुळे होणाऱ्या हृदयविकारांनी ग्रस्त असलेले तरुण रुग्णही आपल्याला दिसत आहेत. दिलासादायक बाब ही आहे की, यापैकी बहुतेक धोके कमी करता येतात. जीवनशैलीतील छोटे पण सातत्यपूर्ण बदल गंभीर हृदयविकार होण्याची शक्यता लक्षणीयरीत्या कमी करू शकतात.”

डॉ. चंद्रा यांनी स्पष्ट केले की, शारीरिक हालचालींचा अभाव हे हृदयविकारांच्या प्रमुख कारणांपैकी एक आहे आणि घराबाहेरील हालचाली कमी झाल्यामुळे सर्व वयोगटातील लोकांच्या शारीरिक तंदुरुस्तीच्या पातळीत घट झाली आहे. 

हृदयाच्या आरोग्याकडे दैनंदिन वचनबद्धता म्हणून पाहण्याचे आवाहन करताना आणि प्रतिबंध हाच सर्वात प्रभावी उपाय आहे यावर जोर देताना, मेदांता गुरुग्राम येथील इंटरव्हेंशनल कार्डिओलॉजी विभागाचे सहयोगी सल्लागार डॉ. सी. मनपा फोम म्हणाले, “लोकांना अनेकदा वाटते की निरोगी राहण्यासाठी तीव्र व्यायामाची गरज आहे, परंतु साध्या कृतींनीही मोठा फरक पडू शकतो. आठवड्यातून किमान चार ते पाच दिवस ४५ मिनिटे चालणे, सकस आहार घेणे, पुरेशी झोप घेणे आणि तणाव कमी करणे या गोष्टी हृदयाचे संरक्षण करण्यासाठी खूप उपयुक्त ठरू शकतात.”

डॉक्टरांनी सांगितले की तंबाखूचे सेवन आणि धूम्रपान हे हृदयविकाराचा झटका आणि पक्षाघातासाठी प्रमुख धोक्याचे घटक आहेत. धूम्रपान टाळणे, प्रक्रिया केलेले पदार्थ मर्यादित ठेवणे आणि फळे व भाज्यांचे सेवन वाढवणे यामुळे दीर्घकालीन हृदय आरोग्यात लक्षणीय सुधारणा होऊ शकते.

त्याच वेळी, त्यांनी यावर जोर दिला की भारताची आरोग्यसेवा प्रणाली जागतिक मानकांशी तुलना करता येण्याजोगे प्रगत उपचार पर्याय आणि उच्च-गुणवत्तेची हृदयविकार सेवा प्रदान करते. डॉ. चंद्रा म्हणाले, “पंचवीस वर्षांपूर्वी, अनेक लोक प्रगत हृदय उपचारांसाठी परदेशात जात असत. आज, भारतात जागतिक दर्जाची हृदयविकार सेवा, प्रगत तंत्रज्ञान आणि उच्च प्रशिक्षित विशेषज्ञ आहेत. पण सर्वात मोठा विजय हृदयविकाराच्या झटक्यानंतरचा उपचार नसून, तो आजार होण्यापूर्वीच त्याला प्रतिबंध करणे हा आहे. जागरूकता आणि निरोगी जीवनशैली लाखो लोकांचे प्राण वाचवू शकते.”

डॉक्टरांनी यावर जोर दिला की, अधिक जागरूकता, वेळेवर उपचार आणि आरोग्यदायी दैनंदिन सवयींमुळे हृदयरोगाचा भार लक्षणीयरीत्या कमी होऊ शकतो आणि लोकांना अधिक काळ निरोगी आयुष्य जगण्यास मदत होऊ शकते. त्यांनी सांगितले की, आज आरोग्यदायी पर्याय निवडल्यास उद्या होणारी गंभीर गुंतागुंत टाळता येऊ शकते.